(Hình minh họa: ice.gov)
Trong bối cảnh chính quyền Hoa Kỳ gia tăng các biện pháp kiểm soát di trú, một trong những điều khiến nhiều gia đình lo lắng là nếu người thân bị U.S. Immigration & Customs Enforcement (ICE) bắt giữ, họ có được đóng tiền thế chân để chờ giải quyết hồ sơ bên ngoài trại giam hay không. Trước đây, nhiều người không có án hình sự, dù đang ở Hoa Kỳ không có giấy tờ di trú hợp lệ, vẫn có thể yêu cầu được xét tại ngoại trong thời gian chờ Tòa Di Trú giải quyết thủ tục trục xuất. Tuy nhiên, chính sách mới của chính quyền Trump đã làm thay đổi đáng kể tình hình này.
Ngày 1 Tháng Mười năm 2026, Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ đồng ý xem xét tính hợp pháp của chính sách buộc giam giữ một số di dân mà không cho họ cơ hội xin phiên điều trần về tiền thế chân (bond hearing). Vấn đề pháp lý chính là liệu những người đã sống tại Hoa Kỳ một thời gian, nhưng nhập cảnh không qua kiểm tra và chưa được chính thức chấp nhận nhập cảnh, có thuộc diện bắt buộc giam giữ trong khi chờ giải quyết thủ tục trục xuất hay không. Chính quyền liên bang cho rằng luật di trú cho phép áp dụng biện pháp này, trong khi nhiều tòa kháng án liên bang đã đưa ra cách giải thích khác. Hiện nay, Tối Cao Pháp Viện chưa đưa ra phán quyết cuối cùng về vấn đề này.
Sự tranh chấp tập trung vào cách áp dụng hai điều khoản của luật di trú liên bang. Điều khoản 8 U.S.C. § 1225 quy định việc kiểm tra và xử lý một số trường hợp người nước ngoài xin nhập cảnh, trong đó có những trường hợp phải bị giam giữ trong khi chờ giải quyết. Trong khi đó, điều khoản 8 U.S.C. § 1226(a) cho phép chính quyền bắt giữ một số người đang chờ thủ tục di trú và, tùy trường hợp, có thể cho họ được tại ngoại sau khi đóng tiền thế chân hoặc đáp ứng những điều kiện thích hợp. Chính quyền Trump hiện chủ trương áp dụng điều khoản thứ nhất rộng hơn đối với những người đã ở bên trong Hoa Kỳ nhưng nhập cảnh không qua kiểm tra. Nhiều tòa án liên bang không đồng ý với cách giải thích này. Sự khác biệt trong phán quyết giữa các tòa kháng án đã khiến vấn đề được đưa lên Tối Cao Pháp Viện để giải quyết.
Điều quan trọng cần hiểu là quyền xin điều trần về tiền thế chân không đồng nghĩa với quyền đương nhiên được thả. Khi một người đủ điều kiện xin bond hearing, thẩm phán di trú có thể xem xét những yếu tố như nguy cơ bỏ trốn, mức độ nguy hiểm đối với cộng đồng và những hoàn cảnh liên quan khác. Kết quả có thể là cho tại ngoại với số tiền thế chân nhất định, đặt ra những điều kiện giám sát, hoặc tiếp tục giam giữ. Ngược lại, nếu luật áp dụng bắt buộc giam giữ và không cho phép xét bond, người bị bắt có thể không được yêu cầu một phiên điều trần thông thường về tiền thế chân. Ngoài ra, một số diện di trú khác cũng có những quy định riêng về việc giam giữ bắt buộc.
Vì vậy, nếu người thân bị ICE bắt giữ, gia đình không nên mặc nhiên cho rằng chỉ cần đóng tiền thế chân là có thể được thả, nhưng cũng không nên cho rằng mọi trường hợp đều không có cơ hội xin tại ngoại. Cần xác định chính xác căn cứ pháp lý mà ICE sử dụng để giam giữ, lịch sử nhập cảnh, tình trạng di trú, tiền án nếu có và những thủ tục đang được tiến hành. Trong một số trường hợp, luật sư có thể xem xét yêu cầu điều trần về tiền thế chân hoặc sử dụng thủ tục pháp lý khác để phản đối việc giam giữ.
Quyết định của Tối Cao Pháp Viện trong vụ việc này có thể ảnh hưởng đến rất nhiều di dân và gia đình của họ. Trong thời gian chờ phán quyết, điều cần thiết là phải đánh giá từng hồ sơ theo luật hiện hành và những phán quyết đang áp dụng tại khu vực liên quan. Không có một câu trả lời chung cho tất cả mọi người, và việc bị ICE bắt giữ không tự nó quyết định một người có hay không có quyền xin tại ngoại.
Theo Luật sư Darren Nguyễn Ngọc Chương của Tổ Hợp Luật Sư Nguyễn & Lưu / Báo Người Việt
