Một phụ nữ Kuwait giơ hộ chiếu của mình (hình minh họa)
Sau khi Canada nới lỏng một số quy định về quyền công dân theo huyết thống vào tháng 12/2025, nhiều người Mỹ đã bắt đầu lục tìm lại gia phả để xem liệu họ có thể xin nhập quốc tịch Canada hay không.
Đối với một số người, thông tin này đã gợi lên một suy nghĩ bất chợt: liệu một người ông hoặc bà đã bị lãng quên từ lâu có thể giúp họ sở hữu tấm hộ chiếu thứ hai? Đây là câu hỏi đang ngày càng trở nên phổ biến trên khắp thế giới.
Khi Emily Hill, một tiểu thuyết gia đến từ thành phố Everett, Washington, nghe tin về những thay đổi gần đây trong quy định nhập tịch theo huyết thống của Canada, cô đã ngay lập tức tự hỏi liệu mối liên hệ gia đình có giúp mình đủ điều kiện hay không.
"Tôi cảm thấy như mình vừa bị sét đánh vậy," cô chia sẻ và giải thích rằng bà ngoại của cô sinh ra ở thành phố Montreal.
"Khả năng [lấy hộ chiếu] này chính là giấc mơ suốt 26 năm qua đã trở thành hiện thực."
Chỉ trong vòng một tuần, cô đã thu thập đủ giấy tờ và nộp đơn đăng ký. Nếu được chấp thuận, cô hy vọng sẽ chuyển đến định cư vĩnh viễn tại tỉnh British Columbia.
"Tôi muốn được trở về 'nhà' và cống hiến năng lượng của mình cho đất nước của ông bà tôi," cô Hill nói.
Nhưng người Mỹ không phải là những người duy nhất bất ngờ chuyển hướng sự chú ý sang tổ tiên của mình.
Trên khắp thế giới, người ta đang tìm hiểu các kho lưu trữ gia đình, hồ sơ khai sinh và các trang web phả hệ để tìm kiếm một quốc tịch dự phòng.
Tại sao lại có trào lưu song tịch?
Sự quan tâm ngày càng tăng này phản ánh một bước chuyển biến lớn trong cách mọi người nhìn nhận về quốc tịch ngày nay.
Trong nhiều thế hệ, hộ chiếu chủ yếu dùng để xác định nguồn gốc của một ai đó; nhưng giờ đây, chúng còn quyết định nơi người ta có thể đi du lịch, làm việc và sinh sống.
Cho đến tận gần đây, nhiều quốc gia vẫn còn hạn chế hoặc cấm đa quốc tịch, khiến việc sở hữu nhiều hộ chiếu ít phổ biến hơn nhiều so với hiện nay.
Tuy nhiên, khi những căng thẳng địa chính trị, việc đóng cửa biên giới do đại dịch và các quy định thị thực thay đổi đang định hình lại khả năng di chuyển toàn cầu – cùng với việc làm việc từ xa thúc đẩy sự gia tăng của cộng đồng du mục kỹ thuật số – tấm hộ chiếu thứ hai đang ngày càng được xem là một phương án để mở ra các cơ hội dự phòng.
"Hai động lực chính [cho việc tìm kiếm quốc tịch thứ hai] là khả năng di chuyển và sự an toàn," Yossi Harpaz, phó giáo sư xã hội học tại Đại học Tel-Aviv, người chuyên nghiên cứu về các xu hướng toàn cầu trong quốc tịch, di cư và song tịch, giải thích.
"Đối với một số nhóm thiểu số, đây còn là một biện pháp phòng vệ trước sự phân biệt đối xử hoặc ngược đãi."
Sự gia tăng của tình trạng song tịch cũng đang được thúc đẩy bởi cảm giác bất ổn chính trị ngày càng lớn, theo lời Kristin Surak, phó giáo sư xã hội học chính trị tại Trường Kinh tế London (LSE) và là tác giả cuốn The Golden Passport: Global Mobility for Millionaires (tạm dịch: Chiếc hộ chiếu vàng: Khả năng di chuyển toàn cầu của giới triệu phú).
"Những nơi từng được coi là nền dân chủ ổn định giờ đây không còn vẻ ổn định đó trong mắt nhiều người nữa," bà giải thích.
"Sự kiện Brexit đã dẫn đến việc một bộ phận công dân Anh tìm kiếm ông bà là người Ireland để xin nhập quốc tịch nước này nhằm giữ lại các quyền lợi của thành viên EU. Sự chính trị hóa cực đoan trong chính trường Mỹ suốt vài năm qua cũng gây ra hiệu ứng tương tự, thôi thúc người ta tìm kiếm các phương án rút lui."
Ngay cả khi họ không chuyển đi ngay lập tức, hoặc thậm chí là không bao giờ chuyển đi, bà Surak cho biết thêm, nhiều người nộp đơn vẫn muốn có được sự an tâm khi biết rằng mình luôn có một con đường lui.
"Đó là việc coi quốc tịch như một hợp đồng bảo hiểm," bà nói.
Quốc tịch ẩn giấu trong phả hệ
Đối với nhiều người, hành trình tìm kiếm này bắt đầu từ lịch sử gia đình.
Sau cuộc trưng cầu dân ý về Brexit vào năm 2016, số lượng đơn xin cấp hộ chiếu Ireland đã tăng vọt khi người Anh tìm cách duy trì quyền tự do đi lại trong lòng châu Âu. Bất kỳ ai có cha mẹ hoặc ông bà sinh ra tại Ireland đều có quyền xin quốc tịch nước này, và Vương quốc Anh cũng cho phép song tịch.
Theo Bộ Ngoại giao Ireland, từ năm 2017 đến năm 2020, đã có hơn 350.000 hộ chiếu Ireland được cấp cho những người đang sinh sống tại Vương quốc Anh.
Các luật sư di trú cũng đang chứng kiến sự quan tâm tương tự đối với việc nhập tịch dựa trên tổ tiên.
"Đặc biệt trong vài năm gần đây, con số này đã tăng theo cấp số nhân," luật sư người Ý Marco Permunian, người sáng lập và CEO của tổ chức Hỗ trợ Quốc tịch Ý (Italian Citizenship Assistance), cho biết.
Ông Permunian cho biết nhiều người hy vọng có được quốc tịch Ý ban đầu tiếp cận quá trình này với mong muốn tìm hiểu thêm về lịch sử gia đình.
"Họ tò mò về nguồn cội của tổ tiên mình – họ đến từ đâu, cũng như văn hóa và ngôn ngữ đã hình thành nên gốc rễ của gia đình," ông nói.
Nhưng những cân nhắc thực tế cũng thường đóng một vai trò quan trọng. "Tất nhiên, họ cũng muốn có được quốc tịch EU vì những lý do mang tính chiến lược," ông cho biết.
"Việc sống trong một xã hội ngày càng toàn cầu hóa đã khiến mọi người nhận ra rằng các lựa chọn về nơi ở, công việc và du lịch của họ không còn bị giới hạn như trước đây nữa."
Jamie Caldwell, hiện đang sống tại Wiltshire, chỉ nhận ra mình có thể đủ điều kiện nhập quốc tịch Ireland sau khi một người bạn nhắc đến việc đang nộp đơn.
Anh đã nộp hồ sơ vào năm 2019, thời điểm nước Anh đang chuẩn bị rời khỏi EU. "Tôi chưa từng nghĩ rằng mình đủ điều kiện," anh chia sẻ. "Tôi nộp đơn chủ yếu là vì tương lai của các con."
Khi những tấm hộ chiếu cuối cùng cũng được gửi đến, anh Caldwell đã biến khoảnh khắc đó thành một buổi kỷ niệm nhỏ trong gia đình. "Tôi rót một ít bia Guinness, mở nhạc Celtic và trao hộ chiếu cho bọn trẻ," anh kể.
"Thực ra lúc đó chúng chỉ để ý đến mỗi ly bia thôi!"
Kể từ đó, anh cho biết ba người con của mình đã bắt đầu trân trọng những cơ hội này hơn nhiều.
Hai người đã từng có thời gian làm việc tại Hà Lan, và người còn lại đang có kế hoạch đi du học theo chương trình ngôn ngữ của đại học.
"Tôi muốn các con mình được trải nghiệm cuộc sống và làm việc ở các quốc gia khác," anh Caldwell nói.
"Việc sở hữu hộ chiếu châu Âu giúp điều đó trở nên dễ dàng hơn nhiều."
'Cơn sốt' xin quốc tịch Canada mới
Những thay đổi trong quy định về quyền công dân theo huyết thống của Canada, được thông qua vào ngày 15/12/2025, đã tạo thêm động lực mới cho xu hướng tìm về cội nguồn.
Các thay đổi này giải quyết những lỗ hổng trong các quy định trước đây vốn ngăn cản một số người Canada sinh ra ở nước ngoài truyền lại quốc tịch cho con cái họ – một sự điều chỉnh có thể mở rộng diện đủ điều kiện cho hàng chục ngàn hậu duệ đang sống ngoài lãnh thổ nước này.
"Chúng tôi chắc chắn đã thấy sự gia tăng đột biến số lượng người Mỹ hỏi về quốc tịch Canada," Evelyn Ackah, người sáng lập hãng luật di trú Ackah Business tại thành phố Calgary, cho biết.
"Người Mỹ rõ ràng đang tìm hiểu phả hệ gia đình để xem liệu họ có gốc gác Canada hay không. Chúng tôi đang thực hiện rất nhiều buổi tư vấn để giúp mọi người hiểu rõ họ cần cung cấp những gì để đủ điều kiện."
Trong khi nhiều khách hàng của bà Ackah chỉ xem quốc tịch như một "lưới an toàn", những người khác lại dự định chuyển đi ngay khi có thể.
"Một số người cũng quan tâm đến việc nghỉ hưu tại Canada để hưởng các phúc lợi y tế dành cho công dân," bà cho biết thêm.
George M, một kỹ sư phần mềm tại Chicago, mới chỉ nhận ra mình có thể đủ điều kiện vào tuần trước sau khi đọc được một cuộc thảo luận trực tuyến về đạo luật này.
Chỉ trong vài ngày, anh đã bắt đầu thu thập các giấy tờ truy nguyên dòng họ đến tận cụ ngoại của mình, người vốn sinh ra tại Canada.
"Việc lấy hộ chiếu Canada dường như là một quyết định hiển nhiên," anh nói.
"Tôi nghĩ chẳng có lý do gì để không giữ cho mình một cánh cửa mở nếu cơ hội đó đang hiện hữu."
Khi quốc tịch trở thành một kế hoạch thoát thân
Trong khi nhiều người nộp đơn ở các quốc gia dân chủ ổn định coi quốc tịch thứ hai như một hình thức lập kế hoạch dự phòng, thì tại các khu vực khác trên thế giới, vấn đề này có thể cấp bách hơn nhiều.
Trong thập kỷ qua, nhiều người Venezuela đã nộp đơn xin quốc tịch Tây Ban Nha hoặc Ý, dựa trên các mối liên hệ gia đình có từ những làn sóng di cư từ châu Âu sang Nam Mỹ vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20.
Những sợi dây liên kết lịch sử đó giờ đây đang mở ra một con đường pháp lý để thế hệ hậu duệ của họ có được tấm hộ chiếu thứ hai.
Theo ông Harpaz, hộ chiếu thứ hai thường không được sử dụng trong nhiều năm, và những người song tịch chỉ rời đi với số lượng lớn khi xảy ra các cuộc khủng hoảng nghiêm trọng, chẳng hạn như việc thắt chặt kiểm soát tại Hong Kong giai đoạn 2019-2020 hay sự sụp đổ kinh tế của Argentina vào đầu những năm 2000.
Khi cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị tại Venezuela ngày càng trầm trọng, những mối liên hệ tổ tiên này đã trở thành con đường rút lui ngày càng quan trọng.
Theo Viện Thống kê Quốc gia Tây Ban Nha, chỉ riêng tại nước này, đã có hơn 35.000 người Venezuela được nhập tịch vào năm 2024, khiến họ trở thành một trong những nhóm đối tượng nhập tịch đông đảo nhất năm đó.
Người Venezuela hiện cũng nằm trong số các nhóm nhập cư lớn nhất tại Tây Ban Nha, với cộng đồng kiều dân lên tới khoảng 700.000 người.
Thị trường hộ chiếu xa xỉ
Ở phía bên kia của biểu đồ, một số loại hộ chiếu thứ hai đơn giản là được mua bằng tiền.
Vào tháng 12/2025, Hoa Kỳ đã triển khai chương trình Thẻ vàng Trump (Trump Gold Card), cho phép người nước ngoài có được quyền cư trú tại Mỹ và lộ trình nhập quốc tịch bằng cách trả 15.000 USD phí xử lý hồ sơ cùng khoản đóng góp 1 triệu USD cho chính phủ Hoa Kỳ.
Một số quốc gia nhỏ, đặc biệt là ở vùng Caribbean và một vài nơi tại châu Âu, cũng vận hành các chương trình đầu tư nhận quốc tịch, cấp quốc tịch cho những người nước ngoài đóng góp nguồn kinh phí đáng kể vào các đề án phát triển của chính phủ hoặc thị trường bất động sản.
Các chương trình "visa vàng" hay "quốc tịch đổi lấy đầu tư" của Mỹ cho phép những người giàu có được quốc tịch thông qua đầu tư tài chính
Những người ủng hộ cho rằng các chương trình này tạo ra nguồn thu rất cần thiết cho các nền kinh tế nhỏ. Tuy nhiên, sự gia tăng của việc mua bán hộ chiếu cũng làm nổi bật sự bất bình đẳng sâu sắc trong khả năng di chuyển toàn cầu.
"Thị trường này nảy sinh tại điểm giao thoa giữa sự bất bình đẳng giữa các quốc gia – xét về giá trị mà quốc tịch và hộ chiếu mang lại cho một cá nhân – và sự bất bình đẳng trong nội bộ các quốc gia, giữa những người có đủ khả năng chi trả cho các chương trình đó và những người không thể," bà Surak nhận định.
Điều thú vị là Thổ Nhĩ Kỳ đã nổi lên như một "tay chơi" lớn trong thị trường đầu tư nhận quốc tịch vài năm qua. Theo bà Surak, quốc gia này hiện chiếm khoảng một nửa tổng số hồ sơ được phê duyệt theo diện đầu tư trên toàn cầu.
"Khác với chương trình của các đảo quốc nhỏ, Thổ Nhĩ Kỳ là một trung tâm khu vực lớn và tương đối dễ để đủ điều kiện," bà cho biết.
Người nộp đơn chỉ cần mua bất động sản trị giá ít nhất 400.000 USD và nắm giữ trong ba năm. Bà Surak lưu ý rằng chương trình này đặc biệt thu hút những người đến từ các quốc gia có khả năng di chuyển hạn chế như Iraq, Iran, Pakistan và Syria.
"Ngay cả khi hộ chiếu Thổ Nhĩ Kỳ tiêu chuẩn không giúp miễn thị thực vào EU, nó vẫn tốt hơn rất nhiều loại hộ chiếu khác."
Sức hút đó phản ánh sự khác biệt khổng lồ về những đặc quyền mà các tấm hộ chiếu trên thế giới thực sự mang lại.
Theo Chỉ số Hộ chiếu Henley, tấm hộ chiếu quyền lực nhất thế giới năm 2026 – Singapore – cho phép du lịch miễn thị thực tới 192 điểm đến, trong khi tấm hộ chiếu xếp hạng thấp nhất là Afghanistan chỉ được tiếp cận 24 nơi.
Khi khả năng di chuyển ngày càng trở nên giá trị, có vẻ như chính quốc tịch đang dần được xem như một tài sản chiến lược.
Với số lượng người ngày càng đông, tấm hộ chiếu nằm trong ngăn kéo bàn làm việc không còn đơn thuần là một giấy tờ tùy thân, mà là một hình thức bảo hiểm – một kế hoạch dự phòng trong một thế giới đầy rẫy những bất ổn.
Theo BBC News Tiếng Việt
