Nhiều quốc gia cho phép hiến tạng từ người dưới 18 tuổi sau khi qua đời, nhưng đặt ra những điều kiện riêng về sự đồng thuận và vai trò của cha mẹ.
Về kinh nghiệm quốc tế, các nguyên tắc hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quy định việc lấy tế bào, mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống chỉ được thực hiện trong những trường hợp ngoại lệ, với các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.
Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ.
Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Australia, Italy, Thái Lan và Malaysia đã triển khai việc hiến tạng ở người dưới 18 tuổi.
WHO quy định thế nào về hiến tạng ở người dưới 18 tuổi?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra các nguyên tắc chung về hiến, ghép tế bào, mô và cơ quan người, nhấn mạnh sự tự nguyện, đồng thuận có đầy đủ thông tin và các biện pháp bảo vệ người hiến.
Tuy nhiên, WHO không ấn định một độ tuổi tối thiểu thống nhất áp dụng cho tất cả quốc gia đối với việc hiến tạng sau khi qua đời. Cơ chế đồng thuận, vai trò của cha mẹ và người giám hộ được quy định cụ thể trong pháp luật từng nước.
Đối với người chưa thành niên còn sống, WHO nhấn mạnh việc lấy tế bào, mô hoặc cơ quan để ghép nhìn chung bị cấm, ngoại trừ những trường hợp ngoại lệ, với điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt được pháp luật quốc gia cho phép.
Các ngoại lệ có thể liên quan đến việc hiến tế bào có khả năng tái tạo cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Những trường hợp này phải đáp ứng điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, đồng thời xem xét nguyện vọng của chính người dưới 18 tuổi nếu có khả năng bày tỏ ý kiến.
Với người đã qua đời, việc lấy tạng phải tuân thủ cơ chế đồng thuận theo pháp luật quốc gia, đồng thời bảo đảm không có căn cứ cho thấy người hiến phản đối. Vì vậy, việc một nước cho phép hiến tạng sau khi qua đời không đồng nghĩa người dưới 18 tuổi được tự quyết định trong mọi trường hợp; cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp có thể giữ vai trò quan trọng.
Việc hiến tạng ở người dưới 18 tuổi phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của người chưa thành niên. Ảnh: Shutterstock.
Quốc gia nào cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng?
Báo cáo Donation & Transplantation Global Report 2023 của Global Observatory on Donation and Transplantation (GODT), cơ sở dữ liệu hợp tác giữa WHO và Tổ chức ghép tạng quốc gia Tây Ban Nha, ghi nhận 2.330 người hiến tạng đã qua đời dưới 18 tuổi tại 75 quốc gia cung cấp dữ liệu về độ tuổi người hiến trong năm 2023, chiếm 5% tổng số người hiến được thống kê.
Mỹ, Anh, Đức, Australia, Italy hay Malaysia đều có hoạt động hiến tạng từ người đã qua đời. Tuy nhiên, số liệu hoạt động thực tế không thay thế cho việc đối chiếu quy định pháp luật tại từng nước.
Mỹ: Người dưới 18 tuổi có thể đăng ký hiến tạng tại một số bang. Tuy nhiên, khi người hiến chưa đủ 18 tuổi qua đời, cha mẹ hoặc người giám hộ thường phải cho phép việc hiến. Nhiều bang cũng cho phép thanh thiếu niên đăng ký hiến tạng, giác mạc và mô khi được cấp giấy phép tập lái xe hoặc bằng lái xe. Trẻ sơ sinh cũng có thể trở thành người hiến nếu đáp ứng các điều kiện y khoa (có chẩn đoán chết não hoặc chết tim và sự đồng ý của cha mẹ).
Mỹ không có một độ tuổi tối thiểu chung áp dụng trên toàn quốc cho việc đăng ký hiến tạng. Một số bang cho phép đăng ký từ 13 tuổi, một số bang quy định 15–16 tuổi (khi làm bằng lái), nhưng ở tất cả bang, điều kiện bắt buộc để lấy tạng của người dưới 18 tuổi vẫn là sự đồng ý của cha mẹ.
Anh: Tại Anh, Wales và Bắc Ireland, cơ chế đồng thuận hiến tạng không áp dụng cho người dưới 18 tuổi. Việc hiến phải tuân thủ quy định về sự đồng thuận và vai trò của người có trách nhiệm pháp lý đối với trẻ. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Vương quốc Anh (NHS), tại Scotland, quy định có điểm khác biệt, trong đó người từ đủ 12 tuổi có thể tự đăng ký hiến tạng sau khi qua đời miễn là đáp ứng những điều kiện pháp lý nhất định.
Đức: Theo Luật Ghép tạng của Đức, người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi có thể tự quyết định đăng ký hiến tạng và mô mà không cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, chẳng hạn ghi nhận quyết định này trong thẻ đăng ký hiến tạng. Việc hiến tặng không cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Trong khi đó, người từ đủ 14 tuổi đã có quyền từ chối hiến tạng.
Australia: Người từ đủ 18 tuổi có thể chính thức đăng ký hiến tạng trên Hệ thống Đăng ký Hiến tạng Quốc gia. Thanh thiếu niên từ 16–17 tuổi chỉ được phép đăng ký nguyện vọng,quyết định này không có giá trị tự quyết pháp lý như người trưởng thành. Khi người chưa thành niên qua đời, việc lấy tạng bắt buộc phải được sự chấp thuận của cha mẹ hoặc người giám hộ. Theo Báo cáo của Cơ quan Quản lý Mô và Tạng Australia (OTA), năm 2023 quốc gia này ghi nhận 28 người hiến tạng sau khi qua đời là trẻ em dưới 18 tuổi.
Italy: Italy cho phép hiến tạng sau khi qua đời, nhưng quy trình quyết định đối với người dưới 18 tuổi có điểm khác với người trưởng thành. Theo Trung tâm Ghép tạng quốc gia Italy, nếu người qua đời là người chưa thành niên, cha mẹ sẽ quyết định; nếu một trong hai người phản đối, việc lấy tạng không được thực hiện.
Malaysia:Áp dụng hệ thống hiến tạng tự nguyện và bắt buộc phải có sự chấp thuận của gia đình trước khi tiến hành lấy tạng từ người đã qua đời. Người dưới 18 tuổi muốn đăng ký cam kết hiến phải được sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ. Ngay cả khi đã đăng ký, tạng hoặc mô chỉ được phép lấy khi người hiến qua đời, có sự đồng thuận của gia đình và đáp ứng đầy đủ các tiêu chí y khoa. Theo báo cáo của Tổ chức Kiểm soát Hiến & Ghép tạng Toàn cầu (GODT), năm 2023 Malaysia ghi nhận 43 trường hợp hiến tạng sau khi qua đời ở mọi độ tuổi.
Theo ZNews
