Một tượng Phật điêu khắc bằng đá sa thạch khổng lồ cao 27 foot (khoảng 8.2 mét) được chọn là tác phẩm cho dự án điêu khắc High Line Plinth 2026 của thành phố New York. Tác giả của “The Light That Shines Through the Universe” (tạm dịch là Ánh Sáng Xuyên Vũ Trụ) không ai khác, chính là Tuấn Andrew Nguyễn, nghệ sĩ đương đại gốc Việt vừa đoạt giải thưởng MacArthur vào Tháng Mười, 2025. Tác phẩm được chọn giữa 56 tác phẩm bài dự thI các nghệ sĩ và tập thể trên 31 quốc gia.
Biểu tượng hòa bình
Ánh Sáng Xuyên Vũ Trụ, tác phẩm tượng Phật điêu khắc cao khoảng 8.2 mét của nghệ sĩ Tuấn Andrew Nguyễn ở New York. (Hình: Facebook The High Line)
Tin từ trang Instagram của High Line New York cho biết, người dân sẽ được chiêm ngưỡng tác phẩm từ mùa Xuân 2026 cho đến mùa Thu năm 2027, mục đích “tạo nên một không gian tĩnh lặng để thiền tịnh giữa một trong những công viên nhộn nhịp nhất thành phố New York.”
Nhật báo The New York Times vào Tháng Mười Hai năm ngoái gọi tác phẩm này là một biểu tượng của hòa bình và sự kiên cường. Đây là một trong hai bức tượng Phật khổng lồ khắc trên vách đá ở miền Trung Afghanistan vào thế kỷ thứ sáu, bị Taliban phá hủy vào Tháng Ba, 2001. Nghệ sĩ Tuấn Andrew Nguyễn tái hiện lại lại bức tượng Phật Bamiyan, với kích cỡ lớn hơn, để bày tỏ lòng kính trọng sâu sắc của anh đối với một trong những báu vật văn hóa bị phá hủy.
“Tác phẩm không phải là bản sao chính xác, mà là một tiếng vọng,” theo chia sẻ của nghệ sĩ với NYT.
Cũng như nhiều người khắp thế giới, nghệ sĩ Tuấn Andrew Nguyễn không hề biết đến tượng Phật Bamiyan cho đến khi xem Taliban truyền hình trực tiếp phá hủy các tượng Phật vào năm 2001, để lại những hốc trống khổng lồ trên sườn núi, nay được Tổ Chức Giáo Dục, Khoa Học, và Văn Hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO) xếp hạng Di Sản Thế Giới.
“Tôi nghĩ rằng khoảnh khắc đó sẽ trở thành một phần của những cuộc trò chuyện khi người dân đến thưởng lãm và xem lại hình ảnh tượng Phật Bamiyan được trưng bày ở New York,” nghệ sĩ đa ngành 49 tuổi, nói trong một cuộc phỏng vấn qua Zoom với NYT.
Trong khi đó, dự án High Line Plinth đã mô tả về quyết định họ chọn Ánh Sáng Xuyên Vũ Trụ để trưng bày năm nay vì tác phẩm điêu khắc của nghệ sĩ Tuấn Andrew Nguyễn đã khám phá sự mất mát văn hóa và cộng đồng không thể bù đắp được của những bức tượng Phật.
Nghệ sĩ Tuấn Andrew Nguyễn. (Hình: John D. and Catherine T. MacArthur Foundation)
“Tác phẩm này không phải là một bản sao chính xác, mà đúng hơn là một sự phản chiếu, nhằm gợi lại ký ức về những báu vật văn hóa đã bị mất mát này,” nhận định của High Line Plinth.
Tổ chức này cho rằng, Ánh Sáng Xuyên Vũ Trụ gợi lên sức mạnh của ký ức tập thể và khái niệm luân hồi trong Phật Giáo như những thủ thuật luân hồi và chữa lành.
High Line Plinth mô tả tác phẩm là bàn tay của tượng Phật phản ánh những ý tưởng này – được đúc từ vỏ đạn pháo bằng đồng đã được nấu chảy và tạo hình thành các thủ ấn, hay những cử chỉ nghi lễ, biểu thị “sự không sợ hãi” và “lòng từ bi.” Những vật thể từng là biểu tượng của bạo lực như súng, vỏ đạn, giờ đây được định hình lại thành biểu tượng của sự chữa lành và lòng trắc ẩn.
Tuấn Andrew Nguyễn
Nghệ sĩ Tuấn Andrew Nguyễn tốt nghiệp cử nhân mỹ thuật đại học UC Irvine năm 1999 và cao học mỹ thuật Học Viện Nghệ Thuật California năm 2004. Anh nhận được nhiều giải thưởng trong cả lĩnh vực điện ảnh và nghệ thuật thị giác, bao gồm học bổng Art Matters năm 2010 và học bổng VIA Art Fund. Tác phẩm của anh trưng bày trong nhiều triển lãm quốc tế, bao gồm Asia Pacific Triennial 2006, Whitney Biennial 2017, Sharjah Biennial 2019, và Berlin Biennale 2022.
Anh đồng sáng lập The Propeller Group vào năm 2006 và đoạt nhiều giải thưởng ở Mỹ và quốc tế.
Trong bài viết thuộc chuyên mục Dấu Ấn Gốc Việt Trong Học Thuật và Công Nghệ, sẽ phát hành trong Giai Phẩm Xuân Bính Ngọ 2026 của nhật báo Người Việt sắp tới, nghệ sĩ Tuấn Andrew Nguyễn tâm tình về con đường sáng tác của anh. Chính lịch sử của dân tộc, lịch sử của cá nhân, và cả những lần làm việc với các cộng đồng khác trên khắp thế giới, đã mang đến trong các tác phẩm của anh tiếng nói của chiến tranh, của chủ nghĩa thực dân từng tồn tại hàng thế kỷ trước.
Anh đã “tái sinh” những vật chứng của chiến tranh bằng một tình yêu dành cho con người và sự sống. Từ những quả bom chưa kích nổ nằm trong lòng đất bao thập niên, anh cho nó hóa kiếp, với hình hài của nghệ thuật và âm thanh kiên cường còn vọng lại từ cuộc chiến. Có lẽ chính vì vậy mà High Line Plinth nhìn thấy “lòng từ bi” và “sự kiên cường” trong Ánh Sáng Xuyên Vũ Trụ, tác phẩm điêu khắc về tượng Phật cao 8.2 mét.
Tác phẩm được điêu khắc tại Việt Nam, sẽ xuất hiện giữa đường số 10th Avenue và số 30th Streets, khu High Line, New York, vào mùa Xuân năm nay. Thời gian trưng bày là 18 tháng.
Theo Người-Việt