Năm nước châu Âu bắt tay Rwanda lập trung tâm hồi hương đầu tiên ngoài lục địa

Ngày 16/11, năm quốc gia châu Âu gồm Áo, Đan Mạch, Đức, Hy Lạp và Hà Lan cùng Rwanda thông báo, kế hoạch thành lập trung tâm hồi hương đầu tiên bên ngoài châu Âu, hướng tới đạt được thỏa thuận và bắt đầu chuyển những người xin tị nạn bị từ chối tới quốc gia Đông Phi này từ năm 2027.

rwanda again
Đại diện các nước châu Âu và Rwanda chụp ảnh chung sau cuộc họp về kế hoạch thành lập trung tâm hồi hương tại Vienna, Áo, ngày 16/11. (Nguồn: Al Jazeera)

Theo tuyên bố chung được Bộ Di trú Đan Mạch công bố, cơ sở dự kiến tiếp nhận những người không còn quyền cư trú hợp pháp tại năm quốc gia tham gia sáng kiến và đã có quyết định buộc rời khỏi lãnh thổ có hiệu lực thi hành.

Sau khi được chuyển tới Rwanda, những người này có thể hòa nhập vào xã hội sở tại hoặc tự nguyện trở về quốc gia xuất xứ hay tới một nước khác mà họ được phép cư trú hợp pháp, với sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế.

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Vienna (Áo), Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đánh giá, thông báo trên đánh dấu bước ngoặt trong nỗ lực cải cách chính sách di cư của châu Âu.

“Đối với tôi, hôm nay đánh dấu một bước tiến quan trọng hướng tới hệ thống quản lý di cư mới, vừa bảo vệ sự gắn kết trong xã hội, vừa đáp ứng những mối quan tâm của người dân”, nhà lãnh đạo Đan Mạch nhấn mạnh.

Theo Thủ tướng Mette Frederiksen, các quốc gia tham gia sáng kiến đang hướng tới những thay đổi căn bản trong chính sách di cư, trong bối cảnh các đường dây đưa người trái phép tiếp tục thu lợi từ những hành trình đầy rủi ro tới châu Âu.

Chia sẻ quan điểm này, Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt cho rằng, mô hình trung tâm hồi hương có thể tháo gỡ những khó khăn trong quá trình đưa người không đủ điều kiện cư trú trở về nước xuất xứ, đặc biệt khi chính quyền các nước này không hợp tác tiếp nhận công dân.

Trong khi đó, Bộ trưởng Di cư và Tị nạn Hy Lạp Athanasios Plevris nhấn mạnh, chống nhập cư bất hợp pháp và triệt phá các đường dây buôn người là những ưu tiên hàng đầu. Theo quan chức này, sáng kiến có thể góp phần hạn chế dòng người di cư trái phép và nâng cao hiệu quả thực thi các quyết định hồi hương.

Về phía Rwanda, Bộ trưởng Nội vụ Vincent Biruta khẳng định, quan hệ đối tác sẽ mang lại một giải pháp “an toàn, hợp pháp và bảo đảm phẩm giá cho người di cư”, đồng thời góp phần giải quyết những bất bình đẳng kinh tế thúc đẩy tình trạng di cư bất hợp pháp.

Bộ trưởng Nội vụ Áo Gerhard Karner cho biết, các cuộc đàm phán cụ thể với Rwanda bắt đầu ngay trong ngày 16/11. Quan chức Áo mô tả đây là dự án thí điểm nhằm hạn chế di cư bất hợp pháp, ngăn chặn hoạt động của các đường dây đưa người trái phép và giảm sức ép đối với các quốc gia tiếp nhận.

Tiền lệ khó bỏ qua

Một người biểu tình giơ tấm biển với dòng chữ “Phản đối thỏa thuận EU-Rwanda” bên lề Hội nghị Di cư Vienna do Trung tâm quốc tế về Phát triển chính sách di cư (ICMPD) tổ chức tại thủ đô Vienna, Áo. (Nguồn: Anadolu)

Tuy nhiên, kế hoạch trên đang vấp phải sự phản đối của nhiều tổ chức bảo vệ quyền con người. Các tổ chức này lo ngại rằng, các nước châu Âu khó có thể bảo đảm quyền lợi của những người được chuyển tới Rwanda.

Trong tuyên bố chung, 47 tổ chức cứu trợ, công đoàn và bảo vệ quyền con người, trong đó có Ủy ban Cứu trợ quốc tế (IRC) và Hội đồng Người tị nạn Hà Lan, đã kêu gọi năm quốc gia từ bỏ sáng kiến.

Theo các tổ chức này, kế hoạch có thể khiến những nhóm người dễ bị tổn thương đối mặt với nguy cơ bị xâm phạm nghiêm trọng các quyền cơ bản.

Trong khi đó, những bằng chứng hiện có cho thấy, mục tiêu ngăn chặn di cư mà các nước hướng tới khó có thể đạt được.

Những quan ngại trên gợi lại tranh cãi xung quanh thỏa thuận di cư giữa Anh và Rwanda được ký năm 2022, song sau đó đã bị hủy bỏ.

Đáng chú ý, Tòa án Tối cao Anh từng tuyên bố thỏa thuận này là bất hợp pháp do Rwanda không đáp ứng tiêu chí về một quốc gia thứ ba an toàn để tiếp nhận người di cư.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt nhận định, hai kế hoạch có sự khác biệt căn bản.

Theo đó, sáng kiến lần này chỉ áp dụng đối với những người đã bị bác đơn xin tị nạn, thay vì những người đang chờ xét duyệt hồ sơ.

Trước những lo ngại về quyền con người, các nước tham gia khẳng định, thỏa thuận dự kiến phải tuân thủ pháp luật Liên minh châu Âu (EU), pháp luật Rwanda và luật pháp quốc tế.

Bên cạnh đó, Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) đang tư vấn cho các bên về những tiêu chuẩn bảo vệ quyền con người có liên quan.

Hiện sáng kiến vẫn trong giai đoạn đàm phán và chưa có thỏa thuận cuối cùng.

Vì vậy, mục tiêu bắt đầu chuyển người tới Rwanda từ năm 2027 sẽ phụ thuộc vào kết quả thương lượng giữa các bên, đặc biệt là khả năng thống nhất các điều kiện pháp lý và cơ chế bảo đảm quyền lợi của người di cư.

Baoquocte (theo Anadolu)