Ben, đến từ thành phố Derby (Anh), chuyển tới Nga năm 2023 theo diện thị thực gia đình và cho biết anh cảm thấy an toàn hơn khi sống tại đây
Khi Leo Hare chuyển từ bang Texas, Mỹ sang Nga vào cuối năm 2023 sau khi được cấp quy chế tị nạn, ông tin chắc rằng mình đang xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho gia đình.
Là cha của ba người con, ông Leo nhanh chóng hòa mình vào cuộc sống mới: thưởng thức bánh bao, vắt sữa dê tại một trang trại và quay video về cuộc sống ở Nga cho những người theo dõi trên mạng của mình.
Ông Leo là một tín đồ Cơ Đốc giáo sùng đạo và ngày càng trở nên vỡ mộng với vấn đề ở Mỹ, từ sự chia rẽ chính trị, thực phẩm biến đổi gen cho đến điều ông xem là sự trỗi dậy của phong trào LGBTQ.
Khi đó, ông tin rằng Nga mang đến một lựa chọn thay thế hấp dẫn: một xã hội được xây dựng trên đức tin Cơ Đốc và các giá trị gia đình – quan điểm được nhà nước Nga quảng bá mạnh mẽ.
Nhưng theo thời gian, ông cũng ngày càng lo ngại về những yếu tố như việc hạn chế tiếp cận thông tin.
Ông Leo là một phần của một làn sóng di cư bất ngờ. Trong bối cảnh Nga đối mặt với sự cô lập quốc tế, vài ngàn người từ các quốc gia bao gồm Canada, Anh, Mỹ và một số nước châu Âu đã lựa chọn chuyển tới đây sinh sống.
Cách nhìn của họ về Nga khác biệt rõ rệt so với hình ảnh mà nhiều người ở phương Tây đã quá quen: một quốc gia đã xâm lược Ukraine và chiếm đóng nhiều vùng lãnh thổ của Kyiv, bỏ tù các đối thủ chính trị, áp đặt những hạn chế nặng nề đối với các quyền tự do dân sự và phải đối mặt với hàng loạt lệnh trừng phạt quốc tế.
Nhiều người có ý định chuyển đến Nga bị thu hút bởi thị thực "Giá trị chung" của Moscow, đôi khi được gọi là thị thực "chống woke" [woke có nghĩa "thức tỉnh", nhận thức sâu sắc về các vấn đề bất công và bất bình đẳng như phân biệt chủng tộc, giới tính, hoặc quyền lợi của các nhóm thiểu số].
Thị thực này được chính quyền Nga ban hành một tháng sau khi Leo được cấp tị nạn.
Do Tổng thống Vladimir Putin ban hành vào năm 2024, loại thị thực này cho phép công dân của 47 quốc gia mà Nga coi là "không thân thiện" được cư trú tạm thời trong tối đa ba năm.
Không có giới hạn về số lượng người có thể nộp đơn và người xin visa không cần phải vượt qua các bài kiểm tra thông thường về tiếng Nga, lịch sử hay pháp luật.
Thay vào đó, họ phải tuyên bố rằng họ chia sẻ các giá trị tinh thần và đạo đức truyền thống của Nga và bác bỏ điều mà chính phủ Nga mô tả là "hệ tư tưởng tân tự do mang tính phá hoại" của các quốc gia quê hương họ.
Sau ba năm, những người theo diện thị thực Giá trị chung phải chuyển sang Giấy phép cư trú lâu dài (PRP) hoặc rời khỏi Nga. Để được cấp PRP, họ phải tham gia kỳ thi về ngôn ngữ và lịch sử cũng như cung cấp hồ sơ đầy đủ hơn.
Không giống một số chương trình nhập cư khác, thị thực Giá trị chung không đi kèm nhà ở hay hỗ trợ tài chính từ chính phủ Nga. Người nộp đơn phải đóng phí hành chính 1.600 rúp (khoảng 533.000 đồng) và trải qua các cuộc kiểm tra y tế và lý lịch tư pháp.
Nga cho biết gần 3.400 người đã nộp đơn theo chương trình này tính đến mùa xuân năm 2026. Tuy nhiên, những con số này rất khó được kiểm chứng độc lập và cũng không cho biết có bao nhiêu đơn đã được chấp thuận.
Thị thực này phản ánh một nỗ lực rộng hơn của Điện Kremlin Điện nhằm xây dựng hình ảnh Nga như một quốc gia bảo vệ các giá trị truyền thống, đối lập với điều mà họ cho là sự suy thoái đạo đức của phương Tây.
Trong một sắc lệnh năm 2022, ông Putin cảnh báo rằng ảnh hưởng ý thức hệ từ phương Tây đe dọa các giá trị của Nga, bao gồm hôn nhân và gia đình truyền thống, đồng thời kêu gọi Nga quảng bá hình ảnh tích cực hơn của mình ra nước ngoài.
Hai năm sau, thị thực Giá trị chung mang lại một biểu hiện thực tiễn cho tầm nhìn đó.
Một hệ sinh thái trực tuyến gồm các công ty môi giới tái định cư và những người có ảnh hưởng đang quảng bá Nga là một nơi mà các giá trị gia đình vẫn được gìn giữ và cuộc sống thường nhật an toàn hơn.
Ilja Belobragin, đối tác điều hành tại Move To Russia – một công ty hỗ trợ người nước ngoài chuyển tới Nga – cho biết điều ông thường xuyên nghe từ khách hàng là họ "không còn nhận ra cộng đồng xung quanh mình nữa".
Một số người có ý định chuyển sang Nga phàn nàn về tình trạng nhập cư cao ở chính quốc gia của họ hoặc điều mà họ cho là mức sống đang suy giảm.
Cuộc chiến của Nga tại Ukraine – yếu tố đã chi phối nhận thức quốc tế về nước này kể từ năm 2022 – dường như không phải là yếu tố mang tính quyết định đối với nhiều người lựa chọn chuyển đến Nga.
Một số người công khai ủng hộ Nga, trong khi những người khác khẳng định quyết định của họ xuất phát từ các giá trị văn hóa chứ không phải yếu tố địa chính trị.
Ông Philip Hutchinson giúp những người khác chuyển tới Nga sau khi chuyển đến sống ở Moscow
Philip Hutchinson, một cựu ứng viên Đảng Bảo thủ của Anh hiện sống tại Moscow và giúp những người phương Tây khác chuyển tới Nga, cho biết ông tránh thảo luận về cuộc chiến.
"Quan điểm của tôi về cuộc chiến là gì ư? Thực ra tôi không muốn dính dáng đến chuyện đó", ông nói.
"Tôi không ở đây với tư cách một chính trị gia. Tôi ở đây để sống một cuộc đời yên bình, giản dị cùng gia đình."
Khi được hỏi liệu việc hỗ trợ người phương Tây chuyển tới Nga theo diện thị thực Giá trị chung có phải là một hành động chính trị hay không, ông Philip không đồng tình.
"Chúng tôi hướng dẫn nhiều người theo diện thị thực Giá trị chung vì đó là con đường dễ nhất để trở thành thường trú nhân tại đây vào thời điểm hiện nay. Giúp mọi người chuyển đến Nga không phải là hành động chính trị."
Sau khi chuyển tới Nga, gia đình ông Leo trở thành một trong những ví dụ dễ thấy nhất về làn sóng di cư từ phương Tây.
Truyền thông nhà nước Nga đã quay phim buổi lễ trao quy chế tị nạn của họ, và ông Leo công khai cảm ơn Tổng thống Putin vì đã chào đón gia đình mình.
Khi đó, Leo tin rằng ông đang góp phần tiên phong cho điều mà ông gọi là "một mảnh ghép luật pháp nhập cư chưa từng có tiền lệ".
Nhưng thực tế lại khó khăn hơn nhiều so với những gì ông hình dung.
Chỉ vài tuần sau khi đến Nga, Leo cho biết gia đình ông đã bị một người quen mà họ tin tưởng lừa mất 5 triệu rúp – tương đương hơn 1,7 tỷ đồng – khiến cả gia đình rơi vào cảnh không có nơi ở.
Khi tôi trò chuyện với Leo vào đầu năm nay, ông đang sống tách khỏi vợ tại thành phố Ivanovo, còn các con lớn của ông đã trở về Mỹ.
Khi được hỏi liệu Nga có đáp ứng những kỳ vọng của mình hay không, Leo mô tả hai năm qua vừa là quãng thời gian tuyệt vời nhất, vừa là quãng thời gian tồi tệ nhất trong cuộc đời ông.
Ông cho biết mình đã trải nghiệm nhiều khía cạnh khác nhau của nước Nga: làm việc tại một tu viện Chính thống giáo, sống trong một căn hộ ở tòa nhà cao tầng, rồi sau đó chuyển đến một căn hộ nhỏ từ thời Liên Xô.
Cuối cùng, ông tìm được việc làm gia sư tiếng Anh.
Ông vẫn dành nhiều tình cảm cho người dân Nga, mô tả họ là những người hào phóng và hiếu khách.
Ông ca ngợi các thành viên trong cộng đồng nhà thờ đã giúp gia đình mình vượt qua giai đoạn mất toàn bộ số tiền tiết kiệm, đồng thời nhắc đến một phụ nữ đã đón cậu con trai út của ông về nhà và dạy tiếng Nga miễn phí.
"Trái tim tôi tràn đầy tình yêu dành cho những con người này," ông nói.
Tuy nhiên, ông cũng ngày càng lo ngại về tình trạng của nền kinh tế Nga cũng như những hạn chế trong việc tiếp cận thông tin.
Hiện nay, ông Leo đang cân nhắc lại vai trò của mình trong việc khuyến khích người phương Tây nhập cư vào Nga.
"Tôi đã tin vào những lời tuyên truyền," ông nói với tôi, thừa nhận rằng trước đây mình từng là "người có thể viết kịch bản cho điều đó".
Dù vẫn quyết tâm ở lại Nga vì cảm giác về một "định mệnh", giờ đây ông nói rằng mình nhớ những quyền tự do đã góp phần hình thành tính cách của người Mỹ.
"Ở Nga, bạn không có những giá trị về nhân quyền như vậy."
Ben không tin rằng Nga là một thiên đường bảo thủ
Những người phương Tây khác đã chuyển tới Nga cũng đặt vấn đề với cách thị thực Giá trị chung được quảng bá. Ben – người yêu cầu không nêu họ – chuyển tới Nga năm 2023 từ thành phố Derby (Anh), sau khi yêu một phụ nữ Nga mà anh quen qua một trang web trao đổi ngôn ngữ.
Hai người hiện sống tại khu vực Kursk, gần biên giới Ukraine. Gia đình Ben cho rằng anh "hơi điên rồ" khi chuyển tới một khu vực chiến sự.
Cách nhìn của Ben về Nga có nhiều sắc thái hơn so với hình ảnh mà những người ủng hộ nước này thường mô tả.
Anh ca ngợi sự thân thiện của người Nga và cho biết bản thân cảm thấy an toàn hơn trong cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên, anh bác bỏ quan điểm cho rằng Nga là một dạng thiên đường của chủ nghĩa bảo thủ.
Ben dẫn chứng tỷ lệ gia đình đơn thân cao, việc phá thai – mà anh cho là "được chấp nhận rất rộng rãi" – cùng tỷ lệ ly hôn "cực kỳ cao".
"Nga không phải là một xã hội không tưởng," anh nói.
Ben chuyển tới Nga theo diện thị thực đoàn tụ gia đình chứ không phải theo chương trình Giá trị chung.
Tuy nhiên, trên kênh YouTube của mình, anh đã phản bác những điều mà anh cho là các tuyên bố cường điệu của một số người phương Tây có ảnh hưởng trên mạng, những người mô tả Nga như một sự thay thế hoàn hảo cho phương Tây.
"Có một số người muốn thúc đẩy chương trình nghị sự của họ," anh nói.
Gần hai năm sau khi thị thực Giá trị chung được triển khai, thử nghiệm của Nga trong việc thu hút những người nhập cư vì lý tưởng vẫn còn ở quy mô nhỏ.
Dù chưa tạo ra làn sóng nhập cư "chống woke" lớn, chương trình này đã giúp một số người phương Tây xây dựng cuộc sống mới tại đất nước này dễ dàng hơn – dù vì tình yêu, đức tin hay đơn giản là mong muốn thay đổi hướng đi trong cuộc đời.
Theo BBC News Tiếng Việt
