Tiếng vo ve chói tai, những cú đập mạnh vào găng tay bảo hộ và nọc độc bắn tung tóe chỉ cách mắt vài cm là minh chứng cho sự hung dữ của loài côn trùng này.
Một tổ ong bắp cày bị vô hiệu hóa (Ảnh: The Telegraph).
Mối đe dọa cận kề và "cuộc chiến" không khoan nhượng
Trong một buổi chiều đầy kịch tính, Alistair Christie, 61 tuổi, quan chức chính quyền đảo Jersey (Anh), đã dẫn đầu nhóm tình nguyện viên tiếp cận một tổ ong bắp cày châu Á ẩn mình trong bụi gai rậm rạp.
Tiếng vo ve chói tai, những cú đập mạnh vào găng tay bảo hộ và nọc độc bắn tung tóe chỉ cách mắt vài cm là minh chứng cho sự hung dữ của loài côn trùng này. Tuy nhiên, chỉ trong vài giây, vòi phun thuốc trừ sâu của ông Christie đã dập tắt sự sống của hàng nghìn con ong, mang lại một chiến thắng nhỏ trong cuộc chiến lớn.
"Không ai ở Vương quốc Anh tiêu diệt nhiều ong bắp cày châu Á hơn tôi", ông Christie tuyên bố, tiết lộ rằng ông đã phá hủy 388 tổ chỉ riêng trong năm ngoái. Con số này cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề tại Jersey, một hòn đảo nhỏ nhưng đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề từ sự xâm lấn của loài ong này.
Kinh nghiệm từ Jersey cho thấy, số lượng tổ ong bị phá hủy đã tăng vọt từ 1 vào năm 2022 lên 162 vào năm ngoái, sau khi loài ong này lần đầu tiên sống sót qua mùa đông thành công. Điều này báo hiệu một tương lai đáng lo ngại cho ngành nuôi ong và đa dạng sinh học của Anh.
Ong bắp cày châu Á, còn được gọi là ong bắp cày chân vàng, là một kẻ săn mồi đáng sợ, có khả năng giết chết tới 50 con ong mật mỗi ngày. Chúng rình rập bên ngoài các tổ ong mật, chặt đầu con mồi và lấy phần ngực để làm thức ăn cho ấu trùng.
"Đó là món "thịt bò thượng hạng" của chúng", ông Christie giải thích. Các nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ cần 5 con ong bắp cày châu Á cũng có thể làm giảm 50% hoạt động kiếm ăn của một đàn ong mật, dẫn đến cái chết của đàn ong trong mùa đông.
Sự tàn phá của ong bắp cày châu Á đã lan rộng khắp châu Âu. Tại Pháp, nơi loài côn trùng này đã xuất hiện ở mọi tỉnh thuộc đất liền, tỷ lệ đàn ong chết đã tăng 30%, gây thiệt hại ước tính 30 triệu bảng Anh (gần 41 triệu USD) cho nền kinh tế quốc gia.
Tại vùng trồng nho Albariño thuộc Galicia ở miền bắc Tây Ban Nha, loài ong bắp cày châu Á đã phá hoại tới 75% sản lượng trái cây ở những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
"Tôi rất lo lắng... Sẽ có những khu vực thuộc vùng Dover của hạt Kent mà người dân không thể nuôi ong mật được nữa. Tôi nghĩ điều đó thật đáng buồn", Jackie Thomas, điều phối viên phụ trách vấn đề ong bắp cày châu Á của Hiệp hội Người nuôi ong Dover và vùng phụ cận, bày tỏ.
Chiến lược độc đáo của Jersey
Đối mặt với mối đe dọa này, Jersey đã phát triển một đội phản ứng nhanh gồm các quan chức chính phủ và tình nguyện viên lớn tuổi. Tính đến thời điểm hiện tại trong năm nay, đội ngũ 70 tình nguyện viên trên hòn đảo đã đặt 850 bẫy ong bắp cày châu Á, bắt được 2.811 con ong chúa - những cá thể có khả năng xây tổ mới.
Cách ứng phó của Jersey đã thu hút các nhà khoa học từ Vương quốc Anh và New Zealand đến học hỏi.
Một trong những phương pháp độc đáo của Jersey là quy trình bắt rồi thả ong, một hành động bị cấm tại Vương quốc Anh. Các tình nguyện viên sử dụng mồi nhử chứa dung dịch ngọt, giàu đường để thu hút ong, sau đó đánh dấu chúng bằng sơn dạ quang, dải giấy bạc hoặc thiết bị phát tín hiệu vô tuyến siêu nhỏ để lần theo dấu vết về tổ.
Số lượng ong bắp cày châu Á đang gia tăng trên khắp Vương quốc Anh (Ảnh: The Telegraph).
Bằng cách sử dụng la bàn và đếm thời gian quay trở lại, họ có thể ước tính vị trí tổ với độ chính xác đáng kinh ngạc.
John de Carteret, một tình nguyện viên địa phương, thậm chí còn tự chế tạo một khẩu súng bắt ong theo phong cách phim "Ghostbusters" từ một chiếc máy hút bụi cải tiến, có khả năng hút tới 1.500 con ong cùng lúc trước khi đông lạnh và tiêu hủy chúng.
Julie Rees, 65 tuổi, cựu thư ký hành chính của Không quân Hoàng gia Anh (RAF) kiêm tình nguyện viên theo dấu ong bắp cày, chia sẻ: "Tôi từng theo dấu được nhiều nhất là 4 tổ trong một ngày".
Thách thức và hy vọng
Mặc dù đã nỗ lực hết sức, số lượng tổ ong trên đảo Jersey vẫn tăng vọt từ 259 vào năm 2024 lên 694 vào năm ngoái.
Toàn bộ số ong bắp cày châu Á tại châu Âu được cho là hậu duệ của một con ong chúa duy nhất đã đến Pháp trong một lô hàng gốm sứ vào năm 2004. Kể từ đó, chúng đã chứng tỏ khả năng thích nghi phi thường, nhanh chóng lấn át các loài bản địa tại 16 quốc gia châu Âu.
Tiến sĩ Thomas O’Shea-Wheller, một nhà nghiên cứu tại Đại học Exeter, nhấn mạnh: "Tại nhiều khu vực rộng lớn ở Pháp và Tây Ban Nha, mọi chuyện đã quá muộn. Chìa khóa nằm ở việc phát hiện sớm".
Tuy nhiên, tại Vương quốc Anh, chỉ có Đơn vị Ong Quốc gia mới được cấp phép thực hiện quy trình bắt và thả, khiến nhiều người nuôi ong cảm thấy "bị trói một tay ra sau lưng" trong cuộc chiến này.
Ian Campbell, cựu phát ngôn viên của Hiệp hội Người nuôi ong Anh, cảnh báo: "Chúng ta đang ở thời điểm mang tính bước ngoặt. Đơn vị Ong Quốc gia có thể huy động khoảng 30.000 người nuôi ong tại Anh, và chúng tôi có thể trở thành tai mắt đắc lực cho họ".
Khi màn đêm buông xuống Jersey, bà Rees vẫn đứng canh gác bên ngoài các tổ ong mật, tay cầm chiếc vợt cầu lông trẻ em để xua đuổi bất kỳ con ong bắp cày châu Á nào đang rình rập.
"Nước Anh cần phải biết điều gì sắp ập đến với họ. Chúng tôi có thể chỉ là những người đã nghỉ hưu, nhưng chúng tôi vẫn rất nhạy bén và biết cách xoay xở. Dù bạn là ai, luôn có những việc bạn có thể làm để góp sức giúp đỡ", bà nói.
Dân Trí (theo The Telegraph)