Hai sự cố bồn chứa liên tiếp cho thấy Mỹ cần tăng vai trò giám sát với hàng triệu cơ sở lưu trữ hóa chất công nghiệp ở nhiều địa phương.
Mỹ hiện có hàng triệu bồn chứa hóa chất phục vụ các nhà máy sản xuất thuộc nhiều lĩnh vực. Theo các chuyên gia, các bồn chứa này hiếm khi gặp sự cố nghiêm trọng nếu chúng được bảo trì và kiểm định đúng quy trình.
Nhưng chỉ trong một tuần, khu vực Bờ Tây nước Mỹ ghi nhận hai sự cố lớn liên quan đến bồn hóa chất. Hôm 22/5, bồn hóa chất ở nhà máy hàng không GKN Aerospace bị quá nhiệt, đe dọa gây vụ nổ thảm khốc trong khu vực, buộc giới chức phải sơ tán hơn 50.000 người ở quận Cam.
Ngay khi nguy cơ nổ bồn chứa này được kiểm soát, một bồn hóa chất tại nhà máy giấy Nippon Dynawave ở Longview, bang Washington, bị vỡ hôm 26/5, khiến hai người thiệt mạng, 9 người mất tích và được nhận định là đã tử vong. Đây có thể là thảm kịch công nghiệp gây chết người nhiều nhất trong lịch sử hiện đại của bang Washington, Thống đốc Bob Ferguson cho hay.
Các sự cố làm dấy lên nhiều lo ngại về mức độ an toàn của các bồn chứa ở Mỹ, cũng như vai trò của chính quyền liên bang và địa phương trong giám sát các doanh nghiệp sử dụng hóa chất nguy hiểm.
Trong cuộc họp tại Tòa thị chính thành phố Garden Grove thuộc quận Cam tối 26/5, nhiều người dân đã bày tỏ bức xúc vì bồn chứa hàng triệu lít hóa chất MMA có nguy cơ cháy nổ cao lại được nhà máy GKN Aerospace đặt trong phạm vi 1,6 km quanh trường học và nhà dân. Nhiều người yêu cầu giới chức đóng cửa nhà máy này.
Giáo sư kỹ thuật hóa học Stephen Kmiotek tại Viện Bách khoa Worcester cho biết bồn chứa hóa chất được sử dụng trong hầu hết ngành công nghiệp, do phần lớn nhà máy đều cần hóa chất trong công đoạn sản xuất.
Ông cho hay tỷ lệ xảy ra sự cố với các bồn chứa này là 1 trên một triệu bồn mỗi năm, và có rất nhiều biện pháp để đảm bảo an toàn cho các cơ sở như vậy. Tuy nhiên, điều quan trọng là các nhà máy có duy trì quy trình kiểm tra, bảo dưỡng phù hợp hay không, đặc biệt là với các bồn chứa cũ.
Tại Mỹ, các nhà máy sử dụng bồn chứa hóa chất chịu sự quản lý của cả cấp bang và liên bang. Ở cấp liên bang, nhà máy phải cung cấp thông tin về hóa chất nguy hiểm, rủi ro liên quan, quy trình vận hành an toàn và phương án ứng phó khẩn cấp cho các cơ quan chức năng.
Các đơn vị liên bang như Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) và Ủy ban An toàn Hóa chất Mỹ (CSB) chịu trách nhiệm giám sát việc thực thi quy định an toàn của nhà máy.
EPA đã tham gia ứng phó trong cả hai sự cố bồn chứa, trong khi CSB ngày 28/5 cho biết sẽ mở cuộc điều tra sự cố vỡ ở Washington. CSB là cơ quan liên bang độc lập, chuyên điều tra các sự cố có thể gây "phát tán thảm khốc các chất cực kỳ nguy hại".
Bồn chứa hóa chất bị vỡ tại nhà máy hôm 26/5. Ảnh: Sở cứu hỏa Longview
Các quy định liên bang yêu cầu cơ sở lưu trữ hoặc sử dụng hóa chất nguy hiểm phải duy trì "phiếu an toàn hóa chất", trong đó nêu rõ rủi ro và hướng dẫn ứng phó khẩn cấp. Doanh nghiệp phải chia sẻ thông tin này với giới chức bang, bộ lạc và địa phương. Theo quy định về quyền được biết của EPA, nhà máy cũng phải cho phép lực lượng cứu hỏa kiểm tra khi có yêu cầu.
Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (OSHA) cũng ban hành tiêu chuẩn Quản lý An toàn Quy trình (PSM) đối với các ngành sử dụng hoặc lưu trữ hóa chất đặc biệt nguy hiểm. Tiêu chuẩn này bao gồm yêu cầu về kiểm tra, đào tạo, giấy phép làm việc đặc biệt, quy trình vận hành, cũng như kế hoạch và phương án ứng phó khẩn cấp.
Nhà máy hàng không GKN Aerospace ở quận Cam phải tuân thủ quy định này, do sử dụng hóa chất thuộc diện quản lý. Chưa rõ nhà máy giấy Nippon Dynawave có phải tuân thủ các tiêu chuẩn PSM hay không.
Ở cấp bang và địa phương, lực lượng thanh tra, cứu hỏa và đội xử lý vật liệu nguy hiểm dựa vào các thông tin trên để kiểm tra điều kiện an toàn tại cơ sở, lập kế hoạch ứng phó và can thiệp khi xảy ra sự cố.
Marissa Baker, phó giáo sư Khoa học Môi trường và Sức khỏe Nghề nghiệp thuộc Đại học Washington, cho biết trách nhiệm giám sát an toàn trực tiếp tại hai nhà máy thuộc về các cơ quan cấp bang ở Washington và California, cùng lực lượng phòng cháy chữa cháy địa phương và các đội xử lý vật liệu nguy hiểm. Việc kiểm tra thuộc trách nhiệm của Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp California và Sở Lao động và Công nghiệp bang Washington.
Tại bang Washington, số cơ sở hóa chất lớn hơn nhiều so với quy mô lực lượng thanh tra, nên cơ quan lao động bang thường chỉ tiến hành điều tra khi có khiếu nại hoặc xảy ra sự cố, bà Baker giải thích.
Bà nói Nippon Dynawave, công ty vận hành nhà máy giấy ở Washington, từng bị Sở Lao động và Công nghiệp bang điều tra hai lần, dù không liên quan đến sự cố hiện tại. Cơ sở này cũng từng xảy ra hỏa hoạn trong những năm gần đây.
Bồn chứa hóa chất bị vỡ tại nhà máy hôm 26/5. Ảnh: AP
Tuy nhiên, rủi ro đối với cộng đồng từ những bồn chứa như vậy không phải lúc nào cũng dễ xác định. Stephen Lester, chuyên gia y tế công cộng, cho biết ông lo ngại về khoảng trống trong các tiêu chuẩn đánh giá mức độ phơi nhiễm. Theo ông, nhiều tiêu chuẩn hiện nay chủ yếu áp dụng cho môi trường làm việc, trong khi chưa có ngưỡng rõ ràng để xác định mức tiếp xúc an toàn của người dân sau một vụ rò rỉ hoặc nổ hóa chất.
"Nếu không có các hướng dẫn dựa trên sức khỏe, sẽ có người phải tự đánh giá mức nào là chấp nhận được và mức nào là không", ông Lester, người có hơn 40 năm hỗ trợ cộng đồng đánh giá rủi ro sức khỏe, nói.
Theo ông, các tiêu chuẩn tại nơi làm việc cũng thường dựa trên thể trạng của nam giới trưởng thành trung bình, nên chưa phản ánh đầy đủ rủi ro với trẻ em, người cao tuổi hoặc người bị suy giảm miễn dịch do ảnh hưởng từ các sự cố bồn hóa chất.
"Đây là tình huống rất khó. Tôi hiểu áp lực mà các nhà khoa học và chuyên gia độc chất học phải đối mặt khi tư vấn cho người ra quyết định", ông Lester nói. "Họ phải đưa ra nhận định tốt nhất dựa trên thông tin hiện có, các nghiên cứu đã được thực hiện và hiểu biết được chấp nhận rộng rãi về mức độ phơi nhiễm với những hóa chất này".
VnExpress (Theo AP, Washington Post, CBS News)