Sự đối lập giữa chi phí sinh hoạt và nhà ở đắt đỏ với khó khăn của một bộ phận dân cư đang gây áp lực lên mô hình xã hội của quốc gia nhỏ bé ở Trung Âu này.
Bà Moufida, 67 tuổi, quốc tịch Pháp, ở bếp ăn từ thiện của tổ chức Stëmm vun der Strooss hôm 19/2/2026. Ảnh: El Pais
Mặt trái của “thiên đường"
Mỗi buổi sáng, hàng chục nghìn người vượt biên sang Luxembourg làm việc, bị thu hút bởi mức lương cao hàng đầu châu Âu. Nhiều người khác cũng di cư từ khắp nơi trên thế giới tới đây – nơi mà sự giàu có thường được nhắc đến qua các con số kỷ lục. Tuy nhiên, nghèo đói lại tồn tại trong những thống kê ít được chú ý và trong cuộc sống của những con người không phù hợp với hình ảnh thịnh vượng của Đại Công quốc này.
Một phụ nữ thấp bé đội chiếc mũ da báo trả 50 xu cho bữa ăn của mình rồi xếp hàng tại bếp ăn từ thiện của tổ chức Stëmm vun der Strooss (Tiếng nói của Đường phố). Bà đồng ý chia sẻ lý do mình có mặt ở đây với điều kiện không tiết lộ quá nhiều thông tin. Bà tự giới thiệu là Madame Moufida, 67 tuổi, quốc tịch Pháp. Trong hơn 15 năm, bà làm nhiều công việc khác nhau: trong ngành khách sạn, bảo tàng, trung tâm y tế… Hiện nay, do vướng mắc thủ tục hành chính khiến lương hưu bị trì hoãn, bà chỉ sống với 300 euro mỗi tháng và phải ngủ trong một viện dưỡng lão. Vì vậy, bếp ăn từ thiện là điều cần thiết đối với bà.
Jhoana Rojas, một luật sư người Venezuela 46 tuổi hiện làm công việc dọn dẹp, cho biết hoàn cảnh của mình vẫn còn khá hơn. Cô sống cùng chồng – một công nhân xây dựng – còn con trai ở Pháp, ngay bên kia biên giới. “Ở đây rất khó sống”, Rojas nói với nụ cười. Cô không coi mình là người nghèo, nhưng tiền bạc rất eo hẹp. “Tôi làm việc gần đây, nên ăn ở đây khá rẻ", cô giải thích.
Khoản phí 50 xu chỉ mang tính tượng trưng. Theo Bob Ritz, phát ngôn viên của tổ chức, khoản tiền này nhằm giúp người sử dụng trân trọng dịch vụ hơn. Nhưng nếu ai không có tiền thì vẫn được phục vụ bữa ăn. Ngoài ra, tổ chức còn cung cấp dịch vụ giặt đồ miễn phí, ngân hàng quần áo với nhiều trang phục được quyên góp, phòng tắm, khám y tế và tư vấn xã hội.
Trung bình có 450 người ăn tại bếp từ thiện mỗi ngày ở cơ sở của Stëmm vun der Strooss. Ảnh: El Pais
Trong một ngày mưa tháng 2, thực đơn gồm cơm gà hoặc xúc xích. Hai phụ nữ lớn tuổi là người tị nạn Ukraine chào nhau rồi ngồi ăn ở hai bàn khác nhau. Nhiều người ăn ở đây là người vô gia cư thuộc mọi lứa tuổi. Nhưng cũng có những người vẫn có việc làm: họ nhận lương tối thiểu, làm hợp đồng ngắn hạn theo tuần hoặc làm việc không chính thức. Có cả những tài xế giao hàng, như một người đàn ông đến từ Madrid, thừa nhận anh chưa từng nghĩ mình sẽ sống như vậy khi mới 30 tuổi.
Tổ chức này chứng kiến sự thay đổi đáng kể ở quốc gia có thu nhập bình quân đầu người cao nhất Liên minh châu Âu. Năm 2015, bếp ăn này phục vụ khoảng 50.000 suất ăn mỗi năm; hiện nay con số đã vượt 100.000. Hồ sơ của những người đến nhận trợ giúp cũng thay đổi rõ rệt.
“Cách đây mười năm, chủ yếu là người vô gia cư. Giờ đây ngày càng có nhiều người lao động nghèo”, ông Ritz cho biết.
Trong hai năm gần đây, tổ chức còn thấy nhiều bà mẹ đơn thân có con nhỏ và cả người nghỉ hưu mà lương hưu không đủ sống tại Luxembourg.
Chi phí sinh hoạt và nhà ở đẩy nhiều người vào cảnh khó khăn
Chi phí sinh hoạt – đặc biệt là tiền thuê nhà – giải thích phần nào cấu trúc lao động đặc biệt của đất nước này. Khoảng 230.000 người trong tổng số gần 690.000 cư dân Luxembourg là lao động xuyên biên giới đến từ Bỉ, Pháp và Đức. Giá nhà quá cao khiến ngày càng nhiều người Luxembourg phải chuyển ra ngoài sinh sống.
Với tỷ lệ lao động có nguy cơ nghèo đói cao nhất EU (13,4%), Luxembourg thể hiện một nghịch lý rõ rệt: mức lương cao trong các ngành ngân hàng, bảo hiểm và quỹ đầu tư tồn tại song song với sự bấp bênh của một bộ phận ngày càng lớn dân cư.
Tình trạng này thậm chí không được cải thiện đáng kể dù Luxembourg có mức lương tối thiểu cao nhất Liên minh châu Âu: năm 2026 đạt 2.704 euro mỗi tháng trước thuế. Theo nghị sĩ Djuna Bernard của Đảng Xanh, vấn đề nhà ở khiến nguy cơ nghèo đói – đặc biệt với người nhập cư – ngày càng tăng. Điều này khiến Luxembourg trở nên kém hấp dẫn hơn đối với người lao động, trong khi đất nước vẫn cần họ để vận hành nền kinh tế.
Theo nghị sĩ Nghị viện châu Âu Marc Angel, nghịch lý này không phải trường hợp cá biệt mà phản ánh xu hướng bất bình đẳng đang lan rộng khắp châu Âu. Một báo cáo gần đây của Eurofound – cơ quan nghiên cứu điều kiện sống và làm việc của EU – cho thấy chi phí nhà ở, đặc biệt là tiền thuê, đang chiếm tỷ lệ quá lớn trong thu nhập của các hộ gia đình thu nhập thấp, khiến họ khó trang trải các nhu cầu cơ bản khác.
Áp lực xã hội và tranh cãi về chính sách
Ông Angel cảnh báo tầng lớp trung lưu ở châu Âu đang thu hẹp, và điều này có thể khiến nhiều người rơi vào “cái bẫy của cực hữu”. Trong nhiều năm, khủng hoảng nhà ở được coi là vấn đề riêng của từng quốc gia, nhưng trên thực tế đó là vấn đề chung của toàn châu Âu.
Một chủ đề gây tranh cãi khác là vấn đề ăn xin. Đầu năm 2024, chính quyền thành phố Luxembourg ban hành lệnh cấm ăn xin tại phần lớn khu trung tâm, với mức phạt từ 25 đến 250 euro. Chính quyền cho rằng quyết định này nhằm ngăn chặn tình trạng ăn xin có tổ chức và hành vi hung hăng.
Tuy nhiên, nhiều nhà phê bình cho rằng đây là “sự hình sự hóa nghèo đói”. Theo họ, biện pháp này chỉ khiến vấn đề bị che giấu hoặc chuyển sang nơi khác thay vì giải quyết nguyên nhân gốc rễ.
Trên phố Grand Rue – tuyến phố thương mại chính ở trung tâm – vẫn có thể thấy một số người xin tiền. Một số người dân cho biết số lượng đã giảm so với trước, nhưng hiện tượng này vẫn tồn tại, chỉ là phân tán hơn và ít dễ thấy hơn. Nhờ hệ thống giao thông công cộng miễn phí, nhiều người đã chuyển sang các thị trấn nhỏ sau khi lệnh cấm có hiệu lực, khiến các địa phương này phải phàn nàn vì thiếu nguồn lực hỗ trợ.
Hành vi ăn xin "hung hăng" đã bị cấm ở khu vực trung tâm Luxembourg từ năm 2024. Ảnh: El Pais
Corinne Cahen, quan chức phụ trách các vấn đề xã hội của thành phố Luxembourg, cho biết thông điệp của chính quyền là không nên đến đây chỉ để ăn xin. Theo bà, trước đây có tình trạng một số người tới Luxembourg vì đây là quốc gia giàu có. Chính quyền hiện tập trung xây dựng nhà ở xã hội nhằm giúp người lao động không phải chi gần như toàn bộ thu nhập cho tiền thuê nhà.
Ángel Batum, 55 tuổi, người Málaga (Tây Ban Nha), đã trải qua cả hai mặt của Luxembourg. Trước đây ông từng có hợp đồng lao động và chỗ ở ổn định khi sang đây làm việc. Nhưng vài tháng trước, ông bị tấn công tại ga tàu trung tâm, phải nhập viện và mất giấy tờ. Khi được gặp tại bếp ăn từ thiện, ông vẫn đang hồi phục và chưa thể quay lại làm việc.
Ông nói rằng ở đây người ta có thể nhận được thức ăn, quần áo, chỗ tắm – những sự hỗ trợ rất nhân đạo. Nhưng việc tìm công việc ổn định và chỗ ở thì cực kỳ khó khăn.
Theo ông, Luxembourg không có nhiều tầng lớp trung lưu: “Hoặc bạn có việc và có tiền, hoặc bạn thất nghiệp và cuối cùng phải xin ăn ngoài đường".
Nhiều người đến đây với hy vọng Luxembourg là “thiên đường” với những công việc lương 4.000–5.000 euro mỗi tháng. Nhưng khi đặt chân tới, họ nhận ra việc tìm việc làm và chỗ ở không hề dễ dàng. Và trong nhiều trường hợp, họ buộc phải tìm đến những bếp ăn từ thiện như Stëmm vun der Strooss để tồn tại.
Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc