Một liên minh gồm các tổ chức pháp lý, tị nạn và hỗ trợ người vô quốc tịch vừa đồng loạt lên tiếng cảnh báo về những tác động tiêu cực từ dự thảo cải cách hệ thống hỗ trợ tị nạn của chính phủ Anh. Những thay đổi hành chính này có thể tước đi chiếc phao cứu sinh cuối cùng, đẩy hàng ngàn người bị từ chối tị nạn và những người vô quốc tịch vào cảnh vô gia cư, đói nghèo cùng cực.
Cắt giảm viện trợ xã hội đối với người bị từ chối tị nạn
Theo tuyên bố chung dài 7 trang được các tổ chức hỗ trợ người di cư Asylum Aid, Jesuit Refugee Service UK, European Network on Statelessness, Salam Charity UK, NASI và University of Liverpool Law Clinic công bố ngày 08/06/2026, các quy định mới sẽ siết chặt các dịch vụ an sinh đối với người bị từ chối tị nạn và người vô quốc tịch:
- Thời hạn 90 ngày định đoạt: Dựa trên các điều khoản thi hành của Đạo luật Di trú 2016 (Immigration Act 2016) đang được đưa ra tham vấn, chính phủ Anh dự kiến sẽ hoàn toàn cắt bỏ mọi khoản hỗ trợ tài chính và chỗ ở đối với các gia đình bị từ chối đơn xin tị nạn sau 90 ngày kể từ khi có quyết định chính thức.
- Hạn chế quyền trợ giúp từ địa phương: Quyền tiếp cận các gói cứu trợ khẩn cấp từ chính quyền địa phương cũng sẽ bị bóp nghẹt đối với những đối tượng không có tình trạng di trú hợp pháp, bao gồm cả những thanh thiếu niên vừa rời khỏi hệ thống chăm sóc xã hội (care leavers).
- Xóa bỏ quyền khiếu nại: Dự thảo mới đề xuất tước bỏ quyền kháng cáo của các cá nhân khi bị cơ quan quản lý từ chối cấp tiền hỗ trợ. Điều này đồng nghĩa với việc người bị từ chối tị nạn gần như không thể đảo ngược các quyết định sai lầm hoặc trái pháp luật từ giới chức hành chính.
Hệ lụy nhắm vào những số phận "vô quốc tịch"
Các tổ chức nhân đạo vạch rõ, đối tượng phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ cuộc cải cách chính là những người vô quốc tịch - những người không được bất kỳ quốc gia nào thừa nhận là công dân:
Vòng lặp bế tắc pháp lý: Người vô quốc tịch thường rơi vào trạng thái lấp lửng dài hạn vì họ không thể rời nước Anh, đơn giản là không có quốc gia nào chấp nhận tiếp nhận hay cấp giấy thông hành cho họ. Việc chứng minh tình trạng vô quốc tịch cực kỳ phức tạp, đòi hỏi nhiều tháng hoặc nhiều năm thu thập chứng cứ và làm việc với hàng loạt cơ quan ngoại giao.
Dự thảo kiến nghị thời hạn nộp đơn xin hỗ trợ quá ngắn, chỉ 21 ngày sau khi hết quyền kháng cáo đối với cá nhân, và 90 ngày đối với gia đình. Điều này hoàn toàn xa rời thực tế, đẩy họ vào cảnh đói nghèo dài hạn trong suốt khoảng thời gian nhiều năm cố gắng chứng minh quốc tịch của mình.
Sự ngột ngạt này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các gia đình có trẻ em. Khi bị cắt nguồn sống, các bậc cha mẹ sẽ đứng trước nguy cơ bị tước quyền nuôi con để đưa trẻ vào các trung tâm bảo trợ, hoặc buộc họ phải trốn chui trốn lủi, cắt đứt liên lạc với hệ thống quản lý để tránh bị trục xuất.
Lời kêu gọi từ bỏ các cải cách mang tính "bế tắc"
Tuyên bố chung dẫn chứng một thực trạng nhức nhối: ngay cả khi một người vô quốc tịch kiên trì hoàn thiện hồ sơ, họ cũng không có quyền kháng cáo quyết định từ chối cư trú, mà chỉ có thể trông chờ vào quy trình xem xét hành chính (administrative review) hiện đang bị tồn đọng và tắc nghẽn nghiêm trọng với thời gian chờ đợi lên tới 18 tháng.
Các tổ chức khẳng định việc đẩy những nhóm người dễ bị tổn thương vào bước đường cùng không chỉ vi phạm nghĩa vụ quốc tế bảo vệ quyền trẻ em và người tị nạn của Vương quốc Anh, mà còn vô tình đẩy họ vào tình trạng bị lạm dụng, bóc lột lao động. Liên minh khẩn thiết kêu gọi chính phủ Anh hủy bỏ hoàn toàn đề xuất cải cách này, đồng thời giữ nguyên quyền được tiếp cận hỗ trợ dựa trên nhu cầu, bởi vì "Không một ai đáng bị đẩy vào cảnh khốn cùng bởi những kế hoạch có chủ đích".
Cre: Cuong Nguyen (theo Electronic Immigration Network)