Một loài hoa dại tí hon vừa được các nhà khoa học phát hiện chứa hợp chất có khả năng tiêu diệt siêu vi khuẩn kháng thuốc, thậm chí tăng cường hiệu quả của kháng sinh cuối cùng.

Trong cuộc chiến chống lại sự trỗi dậy của các siêu vi khuẩn kháng thuốc, một tia hy vọng mới đã bất ngờ xuất hiện từ những đầm lầy hoang sơ tại Ireland. Đó là tormentil (tên khoa học là Potentilla erecta) - một loài hoa dại tí hon với những cánh hoa vàng bốn cánh bé xíu, nhưng lại ẩn chứa tiềm năng y học vô cùng mạnh mẽ. 

Từ hàng thế kỷ nay, y học dân gian châu Âu đã sử dụng loài thực vật này như một phương thuốc hữu hiệu để điều trị vết thương, viêm họng, tiêu chảy và các bệnh về nướu răng. Chính những công dụng truyền thống này đã thôi thúc các nhà khoa học đặt ra câu hỏi liệu rễ cây tormentil có thực sự chứa các hoạt chất đủ mạnh để tiêu diệt vi khuẩn trong bối cảnh hiện đại hay không.

Để giái đáp câu hỏi trên, một nhóm nghiên cứu từ Đại học Southampton (Anh), phối hợp cùng các đồng nghiệp từ Đại học Dublin (Cộng Hòa Ireland) và Đại học Birmingham (Anh), đã thực hiện quá trình sàng lọc kỹ lưỡng chiết xuất từ hơn 70 loài thực vật thu thập tại các khu đầm lầy. 

Kết quả nghiên cứu mới công bố cho thấy tormentil nổi bật với khả năng ức chế vượt trội đối với vi khuẩn Acinetobacter baumannii. Đây là một chủng vi khuẩn đa kháng thuốc cực kỳ nguy hiểm, thường gây ra các nhiễm trùng nghiêm trọng ở nhiều ca bệnh tại các khoa hồi sức tích cực và khoa bỏng trong bệnh viện. 

Tormentil - loài hoa dại tí hon ẩn chứa tiềm năng y học vô cùng mạnh mẽ. Ảnh: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz/Wikimedia Commons

Không chỉ đơn thuần ngăn chặn sự sinh sôi của vi khuẩn, chiết xuất từ tormentil còn làm suy giảm đáng kể khả năng hình thành màng sinh học - lớp "lá chắn" nhầy giúp vi khuẩn thoát khỏi tác động của kháng sinh, chất khử trùng và hệ miễn dịch.

Một trong những điểm đột phá nhất của nghiên cứu này chính là khả năng tăng cường hiệu quả cho các loại kháng sinh "cuối cùng". 

Cụ thể, khi kết hợp chiết xuất tormentil với một liều lượng thấp colistin - loại kháng sinh thường có độc tính cao và chỉ dùng cho các ca nhiễm trùng nặng, hiệu quả diệt khuẩn đã tăng lên rõ rệt. Liều colistin vốn không đủ mạnh khi dùng riêng lẻ nay trở nên hiệu quả hơn rất nhiều khi có sự hỗ trợ từ các hoạt chất của cây. 

Đi sâu vào phân tích, các nhà khoa học xác định được 2 hợp chất chính là axit ellagic và agrimoniin. Thay vì tấn công trực tiếp, chúng tiêu diệt vi khuẩn bằng cách cướp đi nguồn sắt - chất dinh dưỡng thiết yếu cho sự sống của chúng, một cơ chế an toàn giúp hạn chế tối đa việc vi khuẩn phát triển khả năng kháng tính.

"Trước khi có kháng sinh hiện đại, con người luôn dựa vào thảo mộc để chữa bệnh", Giáo sư Ronan McCarthy từ Đại học Southampton nhấn mạnh, "Cây cỏ chính là kho báu tiến hóa hàng triệu năm để chống lại vi sinh vật mà chúng ta chưa khai thác hết". 

Trong bối cảnh kháng thuốc ngày càng nghiêm trọng khiến nhiều ca bệnh thông thường trở nên nguy kịch, phát hiện về hoa tormentil mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn. Hiện nay, các nhà khoa học đang nỗ lực tối ưu hóa công thức để thử nghiệm trên mô hình thực tế, hướng tới việc phát triển các loại thuốc mới từ loài hoa dại này. 

Câu chuyện về tormentil một lần nữa khẳng định sự kết hợp giữa y học cổ truyền và khoa học hiện đại có thể giải quyết những thách thức lớn nhất của y học thế kỷ 21. Nó cũng cho thấy những giải pháp y học hữu hiệu nhất đôi khi nằm ngay dưới chân chúng ta.

Suckhoedoisong (theo Science Alert, Daily Express)

Một nghiên cứu mới của Dự án Nghiên cứu toàn cầu về kháng kháng sinh (GRAM) được đăng trên chuyên san khoa học Lancet cảnh báo các loại siêu vi khuẩn sẽ giết chết hơn 39 triệu người trước năm 2050, trong đó những người lớn tuổi đối diện nguy cơ đặc biệt cao.

Tờ The Guardian ngày 16.9 dẫn kết quả nghiên cứu cho biết đến giữa thế kỷ 21, dự báo sẽ có 1,91 triệu người chết mỗi năm trên toàn cầu do nguyên nhân trực tiếp là kháng kháng sinh (AMR). Khi đó, các siêu vi khuẩn sẽ tiến hóa đến mức các loại thuốc thường dùng để điều trị không còn hiệu nghiệm nữa.

Những khu vực được dự báo có số ca tử vong nhiều nhất là các nước Nam Á như Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan, một số vùng khác tại Nam và Đông Á, châu Phi cận Sahara.

Con số người chết do kháng kháng sinh của năm 2021 là 1,14 triệu người. Theo nghiên cứu, AMR sẽ đóng một vai trò nhất định trong cái chết của 8,2 triệu người hằng năm trong cùng thời gian trên, tăng lên từ mức 4,71 triệu người hồi năm 2021.

Nghiên cứu cho thấy sự suy giảm đáng kinh ngạc của số lượng người chết do AMR dưới 5 tuổi, giảm từ 488.000 ca xuống còn 193.000 ca trong giai đoạn 1990-2022. Đến năm 2050, con số sẽ tiếp tục giảm còn một nửa.

Bác sĩ chuẩn bị thực khuẩn thể tại bệnh viện ở Lyon (Pháp). Thực khuẩn thể - virus ký sinh trên vi khuẩn - có thể là cách để chống vi khuẩn kháng kháng sinh. ẢNH: AFP

Trong khi đó, số lượng tử vong đang tăng lên trong các nhóm tuổi khác. Đặc biệt số lượng tử vong trong nhóm người từ 70 tuổi trở lên đã tăng 80% trong 3 thập niên qua và dự kiến sẽ tăng 146% đến năm 2050 lên 1,3 triệu ca.

Tiến sĩ Tomislav Mestrovic thuộc Đại học phương Bắc tại Croatia và cũng là phó giáo sư tại Viện Số liệu sức khỏe (IHME) thuộc Đại học Washington (Mỹ) cho rằng xu hướng trên phản ánh sự già hóa dân số nhanh chóng khi người lớn tuổi dễ bị tổn thương hơn nếu bị nhiễm bệnh.

Tác giả chính của nghiên cứu, tiến sĩ Mohsen Naghavi tại IHME cho biết thuốc kháng sinh là một trong những nền tảng của chăm sóc sức khỏe hiện đại và việc kháng kháng sinh ngày càng tăng là nguyên nhân lớn gây lo ngại.

Đây được cho là nghiên cứu toàn cầu đầu tiên về xu hướng AMR trong nhiều năm. Hơn 500 nhà nghiên cứu từ các tổ chức trên thế giới đã sử dụng dữ liệu từ 204 quốc gia và vùng lãnh thổ để đưa ra ước tính tử vong từ năm 1990-2021 và dự báo đến năm 2050.

Họ còn phát hiện rằng hàng triệu ca tử vong trên toàn cầu có thể được ngăn chặn thông qua phòng tránh lây nhiễm tốt hơn, cải thiện tiếp cận chăm sóc sức khỏe và tạo ra các loại kháng sinh mới.

Theo Thanh Niên