Mỗi năm, từ tháng 7 đến cuối tháng 8, nhiều người Việt tại Phần Lan tranh thủ vào rừng thu hái việt quất, có thể kiếm thêm cả trăm triệu đồng một mùa.
"23h người ta đã yên giấc, còn tôi vẫn cày cuốc ngoài vườn", Vũ Thị Thúy, 33 tuổi, chú thích trong một bài đăng trên trang cá nhân kèm vài bức ảnh cô đang làm sạch trái việt quất.
Với Thúy, những đêm một mình ngồi giữa sân nhà ở thành phố Vantaa, cách Helsinki khoảng 20 km, làm sạch việt quất đến 23h, thậm chí quá nửa đêm, đã trở thành điều quen thuộc suốt 6 năm qua. Chị cho biết phải xử lý ngay trong ngày để quả giữ được màu đẹp và kịp giao cho khách vào hôm sau.
"Mùa thu hoạch việt quất rừng chỉ kéo dài khoảng 1,5 tháng nên phải tranh thủ đi hái", Thúy nói.
Kết hôn với anh Jyri Tapio và sang Phần Lan định cư từ năm 2019, Thúy hiện là mẹ của hai con, 6 tuổi và 4 tuổi. Mỗi khi Thúy đi hái việt quất, Jyri vừa duy trì công việc chính, vừa quán xuyến việc chăm con để vợ tập trung thu hoạch.
Thúy bên những xô việt quất cần được làm sạch. Ảnh: NVCC
Quả việt quất rừng (bilberry) mọc tự nhiên dưới tán rừng ở Phần Lan. Nhờ Quyền tiếp cận thiên nhiên (Everyman's Right), người dân có thể tự do thu hái để sử dụng hoặc bán, miễn không làm ảnh hưởng đến môi trường và quyền riêng tư của chủ đất. Loại quả này thường được người dân địa phương yêu thích, mua để ăn tươi, làm mứt, nước ép hoặc cấp đông dùng quanh năm.
Theo Thúy, thời tiết nắng nóng khiến việt quất năm nay chín sớm, nên mùa thu hoạch cũng bắt đầu sớm hơn khoảng một tuần. Với chị và nhiều người Việt tại Phần Lan, mùa việt quất còn được gọi vui là mùa "hái tiền trong rừng", bởi nếu chăm chỉ, công việc này có thể mang lại nguồn thu nhập không nhỏ.
Những năm đầu sang Phần Lan, Thúy thường một mình vào rừng hái quả. Vài năm gần đây, bà mẹ hai con quê Đắk Lắk đi cùng bạn bè và đồng hương để đỡ buồn, đồng thời hỗ trợ nhau trong quá trình thu hái. "Tôi không phải người hái chuyên nghiệp. Có hôm đi cả ngày, có tuần đi ba ngày, cũng có lúc phải nghỉ vì mưa", chị nói.
Sau mỗi buổi thu hái, Thúy trở về nhà, ăn tối rồi tranh thủ khoảng thời gian mùa hè ở Phần Lan vẫn còn sáng đến khuya để làm sạch số quả vừa hái. Thành phẩm sau đó được bán cho người dân địa phương với giá 50 euro (khoảng 1,5 triệu đồng) mỗi xô 10 lít. "Mùa hè năm nay, ngày có thu nhập cao nhất của mình là hơn 300 euro, khoảng 10 triệu đồng", Thúy tiết lộ.
Trên các nền tảng cá nhân, người phụ nữ 33 tuổi thường chia sẻ những video ghi lại cảnh mình đội mũ, mặc đồ bảo hộ, xách gàu vào rừng hái việt quất. Nhiều video đạt hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem.
Không chỉ Thúy, nhiều người Việt cũng tranh thủ mùa việt quất để tăng thêm thu nhập. Gần hai tuần qua, sau mỗi ca làm, Lê Thị Lược, 36 tuổi, ở thành phố Lapua (phía tây Phần Lan), lại vội về nhà thay quần áo, mặc đồ bảo hộ, đội mũ lưới rồi lên rừng hái quả.
"Ngày nào làm ca sáng thì chiều tôi đi hái, còn làm ca chiều thì tranh thủ đi từ sáng. Cuối tuần, hai vợ chồng có thể dành cả ngày trong rừng", Lược nói.
Định cư tại Phần Lan được hai năm, Lược hiện làm điều dưỡng, còn chồng - anh Lê Minh Cường - chưa có công việc ổn định. Từ mùa hè năm ngoái, khi việt quất vào vụ, hai vợ chồng tận dụng mọi khoảng thời gian rảnh để kiếm thêm thu nhập.
Năm nay, trước khi mùa quả bắt đầu khoảng một tháng, Lược chủ động nhắn tin cho những khách quen từ năm trước để hỏi nhu cầu đặt mua. Sau khi chốt số lượng, chị mới tính toán lượng quả cần hái để giao ngay trong ngày hoặc hôm sau, để việt quất luôn tươi khi đến tay khách.
Gia đình phân chia công việc khá rõ ràng. Những hôm Lược đi làm, chồng chị đảm nhận phần lớn việc thu hái. Sau khi đưa các con đến trường lúc 8h, anh về nhà ăn trưa rồi khoảng 10h mang theo xô nhựa và dụng cụ cào chuyên dụng, lái xe đến những cánh rừng cách nhà 5-15 km. "Đầu mùa quả rất nhiều nên chỉ khoảng 4 tiếng, chồng tôi có thể hái được khoảng 6 xô. Cuối mùa quả thưa hơn thì sản lượng cũng giảm", Lược nói.
Lược khoe thành quả sau một buổi cùng chồng hái việt quất. Ảnh: NVCC
Việt quất sau khi hái được Lược chia làm hai phần. Một phần bán ngay cho thương lái dưới dạng quả chưa làm sạch với giá khoảng 3,5 euro/kg để chế biến nước ép hoặc mứt. Phần còn lại cô nhặt sạch lá, cành và loại bỏ những quả không đạt trước khi giao cho khách quen. Mỗi xô việt quất sạch được bán với giá khoảng 50 euro (1,5 triệu đồng). Hơn hai tháng hè năm ngoái, vợ chồng cô kiếm được khoảng 7.000 euro (210 triệu đồng) từ hái trái việt quất và mâm xôi.
Theo Lược, để làm sạch một xô khoảng 5 kg, ngoài thời gian thu hái, chị còn mất thêm một đến một tiếng rưỡi để loại bỏ rác cũng như quả không đạt chất lượng. Đây là công đoạn chị "ngại nhưng lại thích nhất", bởi khi hoàn thành, những xô việt quất sạch sẽ đã sẵn sàng đến tay khách.
Lý Giàu, 39 tuổi, hàng xóm của Thúy ở thành phố Vantaa, cũng đang bước vào quãng thời gian bận rộn nhất trong năm.
Định cư tại Phần Lan đã 9 năm, Giàu hiện làm việc tại Posti - công ty bưu chính và dịch vụ hậu cần của nước này, còn chồng cũng có công việc ổn định. Mỗi năm, công ty đều cho nhân viên nghỉ phép vài tuần nên chị thường đăng ký nghỉ vào giữa tháng 7, đúng mùa việt quất chín rộ, để cùng chồng đi hái. Nếu không còn nhiều ngày phép, hai người chỉ tranh thủ đi vào cuối tuần.
Theo Giàu, trung bình mỗi buổi, hai vợ chồng hái được khoảng 8 xô, tương đương 40 kg việt quất. Những hôm gặp bãi quả sai, chưa có người thu hoạch, riêng chồng chị có thể hái tới 10 xô chỉ sau khoảng 5 tiếng. Sau khi mang về nhà, cả hai lại dành thêm khoảng 4 tiếng để làm sạch trước khi giao cho khách.
Khách của Giàu chủ yếu là người Phần Lan. "Nhiều người mua cùng lúc từ 5 đến 20 thùng để cấp đông hoặc làm bánh, mứt", chị nói.
Bà mẹ hai con cho biết, sau khi trừ những ngày mưa hoặc không thể vào rừng, mỗi mùa việt quất kéo dài khoảng 1,5 tháng giúp vợ chồng chị kiếm thêm khoảng 6.000 euro (180 triệu đồng). "Đây là khoản thu nhập thêm trong mùa hè nhưng cũng mang lại niềm vui cho cả gia đình", chị nói. Số tiền này thường được dùng để tiết kiệm, đi du lịch hoặc mua sắm.
Chị Giàu, anh Thành hái được gần 9 xô quả sau 5 tiếng. Ảnh: NVCC
Sống ở Phần Lan hơn 10 năm, anh Phan Văn Thi cũng là người có nhiều kinh nghiệm trong việc thu hoạch việt quất. Anh hiện làm việc 4 ngày mỗi tuần, mỗi ngày 10 tiếng. Ba ngày nghỉ còn lại, đặc biệt vào mùa hè, anh cùng gia đình tranh thủ đi hái việt quất, sau đó nối tiếp bằng mùa nấm và nam việt quất.
Năm nay, việt quất rừng chín sớm hơn mọi năm. Những ngày cuối tuần, anh thường rời nhà từ 6h30, dành khoảng năm tiếng trong rừng rồi trở về làm sạch quả thêm bốn đến năm tiếng trước khi giao khách. "Khoảng 40 kg việt quất sau khi làm sạch sẽ hao hụt 2,5-3 kg do loại bỏ lá, cành và những quả không đạt", anh nói.
Khách của anh chủ yếu là người dân địa phương. Nhiều người đến tận nhà lấy hàng, số khác sử dụng dịch vụ giao tận nơi. Việt quất được mua để ăn tươi, làm mứt, bánh hoặc cấp đông dùng dần.
Theo anh, nếu chăm chỉ trong khoảng một tháng rưỡi mùa việt quất, vợ chồng có thể kiếm thêm 200-300 euro mỗi ngày. Tiếp đó, khi bước sang mùa nấm và nam việt quất, tổng thu nhập trong khoảng ba tháng hè có thể đạt 7.000-10.000 euro.
Anh Thi bán được trái quất rừng khi hái ngay sau nhà chủ. Ảnh: NVCC
Dù có thể mang lại nguồn thu nhập đáng kể, Thúy khẳng định công việc này không "dễ ăn" như nhiều người vẫn nghĩ. Muốn kiếm được nhiều, người thu hái phải chịu khó làm việc từ sáng đến tối, quen với việc leo dốc, lội rừng và cúi người liên tục để nhặt quả. "Tôi xuất thân từ gia đình làm nông nên cũng quen với việc lao động vất vả. Nhưng đến mùa việt quất, ngày nào cũng vào rừng thì đau lưng lắm, về đến nhà người mỏi rã rời", chị nói.
Ngoài cường độ làm việc, người đi hái còn đối mặt với nhiều rủi ro như muỗi đốt, côn trùng, thỉnh thoảng bắt gặp rắn hoặc lạc đường giữa những cánh rừng rộng hàng chục km.
Kỷ niệm khiến Thúy nhớ nhất là một lần mải hái đến tối, điện thoại bất ngờ hết pin trong khi những người đi cùng đã về trước. Trước đó, chị chỉ kịp gửi vị trí cuối cùng trên một ngọn đồi cho chồng. Không có ai trông hai con nhỏ, anh Jyri đành đưa cả hai bé theo khi lái xe vào rừng tìm vợ. "Lúc nhìn thấy ba bố con xuất hiện, tôi vừa mừng vừa thấy thương", Thúy kể.
Đồng quan điểm, Lược cho rằng hái việt quất chỉ là cơ hội tốt để tăng thêm thu nhập trong thời gian ngắn, không phải công việc "hái ra tiền" đều đặn như nhiều người lầm tưởng. Theo chị, để kiếm được khoản tiền đáng kể, người hái cần thông thạo địa hình rừng, biết khu vực nào nhiều trái, có phương tiện di chuyển, sức khỏe tốt và sẵn sàng dành nhiều giờ mỗi ngày cho việc thu hái.
"Không phải ngày nào cũng kiếm được cả chục triệu đồng. Thu nhập còn phụ thuộc vào thời tiết, sản lượng quả, khu vực mình đến có nhiều người hái trước hay chưa. Có hôm đi cả buổi mà quả ít thì cũng không được bao nhiêu", Lược nói.
Chị cho biết những ngày mưa, quả ướt, đường rừng trơn trượt hoặc gió lớn, vợ chồng thường phải ở nhà. Đến cuối mùa, khi lượng quả thưa dần, mỗi người cũng mất nhiều thời gian hơn để thu được cùng một sản lượng như đầu vụ.
Dù công việc vất vả và thu nhập không phải lúc nào cũng như kỳ vọng, Thúy và Lược đều cho biết họ thích thú mỗi khi trái việt quất chín. Ngoài khoản thu nhập, mỗi người còn có lý do riêng để gắn bó với mùa quả này.
Với Thúy, việt quất rừng là "món quà của thiên nhiên", mỗi năm chỉ có một mùa ngắn. "Nếu không đi hái thì quả chín cũng rụng, hỏng, rất đáng tiếc", chị nói. Những giờ len lỏi giữa thiên nhiên, hít thở không khí trong lành cũng giúp chị cảm thấy nhẹ nhõm, thư thái hơn sau những bộn bề cuộc sống.
Còn với Lược, mùa việt quất là dịp để gia đình tích lũy cho những dự định cuối năm. Chị hy vọng vợ chồng kiếm được khoảng 8.000 euro trong mùa hè này. Năm ngoái, dù chỉ đặt mục tiêu 4.000 euro, cả hai đã thu về gần 7.000 euro. "Nếu đạt được kế hoạch, gia đình tôi sẽ có thêm tiền mua vé máy bay về Việt Nam ăn Tết và thăm người thân", chị nói.
Theo Ngôisao
