Bán tài sản để sang New Zealand làm việc, vợ chồng chị Hằng nhận ra thu nhập ở xứ người không cao như mình kỳ vọng và quyết định về nước làm lại từ đầu.
4h sáng ở TP Auckland, chị Thúy Hằng bắt đầu lái xe đi làm. Trong 20 phút lái xe đến công ty, người phụ nữ 44 tuổi thấy sống mũi cay xè. "Tôi thấy mình như thân cò lạc lối nhưng phải chấp nhận vì đã chọn con đường này", chị kể.
Nhịp sống này kéo dài gần ba năm kể từ ngày gia đình chị quyết định bán hết tài sản, nhà cửa, rời Việt Nam sang New Zealand theo diện visa lao động.
Chị Thúy Hằng, 44 tuổi, ăn bữa trưa ở công ty tại thành phố Auckland, tháng 1/2026. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Trước khi xuất ngoại, chị Hằng làm trong ngành xuất nhập khẩu, còn anh Thực, chồng chị, là quản lý thu mua kiêm phiên dịch tại Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai. Năm 2018, họ dồn vốn liếng mở nhà hàng nhưng dịch Covid-19 ập đến khiến kinh doanh đình đốn. Chi phí mặt bằng và vận hành 150 triệu đồng mỗi tháng khiến họ rơi vào cảnh nợ nần sau hai năm.
Đúng lúc đó, một người quen ở New Zealand đề nghị anh Thực sang làm việc theo diện visa AEWV (Accredited Employer Work Visa - thị thực dành cho lao động nước ngoài được chủ doanh nghiệp bảo lãnh). Người lao động có visa AEWV được ở lại và làm việc tại New Zealand 3-5 năm và là bước đệm để nộp hồ sơ xin Thường trú nhân (Resident Visa - thẻ xanh) cho cả gia đình.
Theo tính toán, mức lương hợp đồng của anh Thực đạt tối thiểu 29 đô-la New Zealand (NZD) một giờ. Nếu làm đủ 40 giờ mỗi tuần, thu nhập rất khả quan. Bốn đứa con (từ 5 đến 18 tuổi) của anh chị được miễn học phí. Vì người quen bảo lãnh, họ không tốn khoản phí môi giới từ 15.000 đến 30.000 NZD.
Nuôi hy vọng làm lại cuộc đời, anh Thực, chị Hằng bán ôtô và căn chung cư ở Đông Anh, Hà Nội, để trang trải nợ nần và lấy vốn đi xa. Tháng 2/2023, người chồng lên đường. Hai tháng sau, chị Hằng bay sang và tháng 8 cùng năm, họ đón cả bốn con qua.
Nhưng khi đặt chân đến xứ người, thực tế không như những gì họ tính toán.
Vào xưởng, anh Thực là thợ học việc với mức lương thực nhận 23 NZD. Hơn thế, điều kiện của visa AEWV yêu cầu người lao động chỉ được làm việc cho doanh nghiệp đã bảo lãnh, việc ra ngoài làm thêm là bất hợp pháp.
Do công ty thiếu việc, giờ làm của anh Thực bị cắt giảm. Tại New Zealand, tiền lương được tính theo tuần, đồng nghĩa các loại hóa đơn cũng phải thanh toán hàng tuần. Nhiều thời điểm, tiền lương đổ về tài khoản chỉ khoảng 700 NZD. Trong khi đó, giá thuê nhà trung bình tại thành phố đắt đỏ bậc nhất như Auckland khoảng 630 NZD mỗi tuần.
Chị Hằng cũng nếm mùi thất bại khi kế hoạch ra chợ mở sạp buôn bán đổ bể vì mù mờ luật bản địa. Chị xoay sang xin việc thời vụ như mổ sò, dọn dẹp, phụ pha chế nước. Sau gần một năm, chị xin vào được dây chuyền sản xuất đồ ăn hàng không. Để bù đắp khoản thâm hụt tài chính của chồng, người vợ làm việc 6 ngày mỗi tuần, từ 4h30 đến 15h. Các con bước qua tuổi 16 cũng phải đi làm thêm để kiếm tiền phụ gia đình.
Tình cảnh của gia đình chị Hằng là một lát cắt trong bức tranh về sự chật vật của cộng đồng người Việt nhập cư ở New Zealand. Theo dữ liệu Điều tra dân số năm 2023, quốc gia này có hơn 14.000 người gốc Việt. Dù thuộc nhóm dân cư có tuổi trung vị 30, thu nhập cá nhân của họ chỉ đạt 38.100 NZD một năm, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 66.000-80.000 NZD. Tỷ lệ sở hữu nhà ở mức 39% trong khi trung bình là 66%.
Trong giai đoạn 2023-2024, Ủy ban Nhân quyền New Zealand (Te Kāhui Tika Tangata) và Đài Phát thanh Quốc gia (RNZ) đã liên tục cảnh báo về sự lạm dụng visa AEWV. Nhiều lao động nộp hàng chục nghìn đôla cho môi giới nhưng sang đến nơi lại không có việc làm, thử việc không lương hoặc bị trục xuất khi các "công ty ma" phá sản.
Bức tranh kinh tế - xã hội New Zealand giai đoạn 2023-2025 cũng có nhiều biến động tiêu cực. Theo số liệu của Cơ quan Thống kê quốc gia (Stats NZ), tỷ lệ thất nghiệp tại đây đã tăng liên tục và chạm mốc 5,4% vào cuối năm 2025 - mức cao nhất một thập kỷ.
Cùng với đó, cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt khiến giá thuê nhà, điện nước và thực phẩm tăng vọt, bào mòn sức chịu đựng của người dân. Áp lực kinh tế này không chỉ "đánh gục" những lao động nhập cư, mà còn kích hoạt một làn sóng di cư. Tính riêng năm 2024 đã có gần 130.000 người New Zealand rời bỏ quê hương (phần lớn sang Australia) tìm cơ hội, mức cao kỷ lục từng được ghi nhận trong lịch sử nước này.
Chị Thúy Hằng bên cửa sổ căn hộ thuê ở thành phố Auckland năm 2024. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Bỏ qua gánh nặng tài chính, cuộc chiến bào mòn sức lực nhất lại diễn ra trong tâm lý anh Thực. Từ một quản lý ở Việt Nam, sang xứ người anh khoác lên vai bộ đồ thợ sơn lấm lem. Giờ làm ít, nhịp sống của anh chỉ quẩn quanh sau vô lăng đưa đón vợ con. "Thứ bóp nghẹt tôi nhất là cảm giác mất đi vị thế trụ cột gia đình", anh chia sẻ.
Giữa năm 2025, một đồng nghiệp ngã giàn giáo gãy cổ và bị trả về nước khiến anh Thực bừng tỉnh. Cùng lúc đó, tin tức từ quê nhà báo sang: mẹ đẻ anh bệnh xương khớp không thể đi lại, em gái chị Hằng gãy chân, mẹ vợ xuống thăm bị chó cắn thương tích. Nhìn qua camera giám sát thấy cha mẹ già yếu chật vật, ruột gan vợ chồng xa xứ như xát muối.
Trong căn nhà thuê ở Auckland, họ ôm nhau khóc. "Nghèo anh cũng về!", anh Thực quả quyết. Bốn đứa con cũng đồng thanh muốn trở lại quê hương.
Đầu tháng 2/2026, gia đình 6 người gấp lại tấm visa vẫn còn hạn rất dài để về nước. Nhờ kinh nghiệm quản lý trước đó, anh Thực nhanh chóng tìm được vị trí trợ lý giám đốc cho một công ty Nhật Bản tại Bắc Ninh. Chị Hằng cũng có việc tại một khách sạn quốc tế.
"Đúng là chúng tôi đã vỡ mộng. Nhưng ít nhất là chúng tôi đã dám đi, dám làm và dám đối mặt", chị Hằng nói về hành trình ba năm qua của gia đình. "Thà xông pha để biết giới hạn của mình, còn hơn bỏ lỡ cơ hội rồi cả đời chìm trong tiếc nuối, than thân trách người".
Một điểm tích cực mà chị nhận ra là áp lực xứ người giúp vợ chồng, con cái thêm yêu và hiểu nhau. Chị Hằng, từ một người vợ quen tự quyết đã biết cách mềm mỏng, tựa vào vai chồng. Anh Thực có thời gian gần gũi các con, và làm "bác sĩ độc quyền" bóp chân, tay cho vợ mỗi tối sau những ca làm trong kho lạnh
Sau những vấp ngã phải trả giá bằng mồ hôi và nước mắt, chị Hằng đúc kết hai bài học cho người đi sau. Thứ nhất, cần cảnh giác trước những lời hứa hẹn định cư. Môi giới thường vẽ ra viễn cảnh xán lạn với những con số thu nhập hấp dẫn. Người lao động phải tự kiểm chứng thông tin qua các kênh chính thống. Thứ hai, nên áp dụng chiến thuật đi dò đường. Người trụ cột cần đi trước ít nhất một năm để thiết lập nền tảng, đo lường thu nhập thực tế, sau đó mới quyết định nên đưa con cái sang hay không.
Khép lại giấc mơ đổi đời nơi xứ người, chị Hằng chiêm nghiệm: "Đi nửa vòng trái đất, chúng tôi mới thấm thía quê hương vẫn là nơi bình yên".
Phan Dương (theo VnExpress)
